Những điều kiện hình thành tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên ở Việt Nam

tín ngưỡng

Tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam luôn mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc đối với cuộc sống người dân. Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên hình thành lâu đời và có sức sống lâu bền. Nó trở thành tín ngưỡng phổ biến trên diện rộng thể hiện đạo đức tốt đẹp của dân tộc. Vậy những điều kiện hình thành tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là gì? Đọc bài viết sau để hiểu rõ hơn về vấn đề này.

Điều kiện hình thành tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên – Kinh tế, xã hội

thờ cúng gia tiên
tín ngưỡng thờ cúng

Thờ cúng tổ tiên là tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam có từ lâu đời. Nó thể hiện tinh thần nhân văn sâu sắc, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của người Việt Nam. Một trong những điều kiện hình thành tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là kinh tế, xã hội.

Thờ cúng tổ tiên thực sự được xác lập trong thời kỳ thị tộc phụ hệ. Trong thời kỳ này sự phân công lao động giữa trồng trọt, chăn nuôi và thủ công trở nên rõ ràng hơn. Vị trí và vai trò của người đàn ông cũng được nâng cao lên một tầm mới. Quyền thừa kế tài sản được phân định theo họ cho và được duy trì đến thế hệ sau. Người đàn ông giữ vị trí vững chắc trong gia đình cũng như ngoài xã hội.

Trong xã hội có giai cấp vị trí, vai trò của người đàn ông vẫn được củng cố. Quyền uy của người đàn ông trong gia đình và xã hội được giữ vững. Đây là cơ sở cho việc chuyển từ hình thức thờ cúng tổ tiên Tô tem giáo sang thờ cúng tổ tiên là người thật. Thêm vào đó, nền kinh tế tiểu nông tự cung, tự cấp cũng là cơ sở cho việc hình thành tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Các thành viên trong gia đình yêu thương, gắn bó với nhau. Khi ông bà, cha mẹ mất đi con cháu sẽ thờ cúng để tỏ lòng thành kính.

Điều kiện hình thành tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên – Nhận thức

 

Người ta quan niệm rằng con người gồm 2 phần đó là hồn và xác. Hai phần này vừa tách biệt vừa gắn bó qua lại với nhau. Khi người còn sống 2 phần này sẽ hòa vào nhau để điều khiển nhận thức, hành vi của con người. Đến khi mất đi 2 phần này sẽ tách ra khỏi cơ thể người. Tức là hồn sẽ phải lìa khỏi xác và hòa vào cát bụi.

Nhận thức là một trong những điều kiện hình thành tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Con cháu luôn tin rằng linh hồn tổ tiên vẫn còn vương vấn nơi trần gian. Linh hồn đó luôn dõi theo mọi việc làm của con cháu. Tổ tiên sẽ bảo vệ, che chở và phù hộ cho con cháu nếu làm những việc có ích. Ngược lại, nếu có những việc làm đi ngược với lợi ích và danh tiếng của dòng họ sẽ bị tổ tiên trừng phạt. Con cháu cũng tin rằng nếu thờ cúng tổ tiên chu đáo sẽ được ban lộc và sẽ có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

tín nhưỡng thờ cúng
tín ngưỡng thờ mẫu

Một số yếu tố tâm lý là điều kiện hình thành tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên ở Việt Nam

tín ngưỡng
công trình tín ngưỡng

Sự kính trọng của con cháu đối với tổ tiên

Con cháu luôn hiểu và biết ơn công sinh thành, nuôi dưỡng của ông bà, cha mẹ. Kho còn sống con cháu có bổn phận yêu thương, chăm sóc ông bà, cha mẹ. Khi họ mất đi con cháu sẽ thờ cúng chu đáo để đền đáp phần nào công ơn đó.

Sự sợ hãi bị trừng phạt 

Kính  trọng tổ tiên không phải là yếu tố tâm lý duy nhất tạo điều kiện hình thành tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Sự sợ hãi bị tổ tiên trừng phạt là yếu tố tâm lý không thể không kể đến. Trong cuộc sống con người luôn bị đe dọa bởi những yếu tố từ tự nhiên và xã hội. Rủi ro, bất hạnh, làm ăn thất bại, bệnh tật…luôn là nỗi ám ảnh lớn của mỗi người. Con cháu thờ cúng tổ tiên với hi vọng được tổ tiên thấu hiểu, phù hộ và ban lộc. Họ cho rằng nếu không thờ cúng tổ tiên tử tế, tổ tiên sẽ biến thành ma đói ma khát đi theo và trừng phạt. Tổ tiên sẽ quấy nhiễu cuộc sống và mang lại nhiều rủi ro cho con cháu.

Thời xa xưa trong xã hội phụ hệ, quyền lực của người đàn ông làm nảy sinh cảm giác sợ hãi cho con cháu. Đó cũng là lí do hình thành tín ngưỡng thờ tổ tiên.

Ảnh hưởng của một số tư tưởng tôn giáo đến tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên ở Việt Nam

tín ngưỡng
phật giáo singapo

Phật Giáo

Phật Giáo có ảnh hưởng mạnh mẽ đến tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Đầu tiên, phải kể đến là quan niệm của Phật Giáo về cái chết, linh hồn, luân hồi và nghiệp báo…Phật Giáo cho rằng sống hay chết là quy luật tất yếu trong cuộc đời mỗi con người. Nó là việc thay đổi từ trạng thái này sang trạng thái khác. Chết là sự bắt đầu của một sự sống mới.

Đạo Giáo

Trong Đạo Giáo (Lão Tử và Trang Tử) có xây dựng hình tượng thần tiên có dáng dấp của con người. Họ được vinh danh và tôn thờ thành những nhân vật bất tử và có quyền năng vô hạn. Họ sống nơi bồng lai tiên cảnh, đi mây về gió và phù hộ, ban lộc cho con người. Đạo Giáo củng cố niềm tin vào linh hồn đã chết thông qua 1 số nghi lễ như gọi hồn, đốt vàng mã, ma chay…

Khổng Giáo

Khổng Giáo do Khổng Tử sáng lập. Tư tưởng của nó coi chữ HIẾU làm gốc rễ của đạo làm người. Khổng Giáo cho rằng sự sống của mỗi con người đều do cha mẹ ban cho. Như vậy, thế hệ sau sẽ kế tiếp cuộc sống của thế hệ trước. Vì vậy, con người phải biết ơn công ơn sinh thành, nuôi dưỡng của cha mẹ và tổ tiên.

Trên đây, là những điều kiện hình thành tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Hi vọng, bài viết sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về tín ngưỡng này. Đồng thời, đóng góp công sức trong việc gìn giữ và bảo vệ những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc./.