123 lượt xem

Làng nghề Cát Đằng: Tìm hiểu khái quát về bát hương

bát hương

Ở Việt Nam, bát hương là vật dụng không thể thiếu trên bàn thờ gia tiên. Nó là nơi để con cháu thắp hương tưởng nhớ đến những người thân đã mất. Vậy bát hương có ý nghĩa gì? Nó gồm có những loại nào? Bốc và đặt bát hương như thế nào đúng nhất? Bàn thờ gia tiên cần mấy bát hương? Muốn chuyển bát hương sang vị trí mới cần thực hiện những công việc gì? Tất cả những thắc mắc đó sẽ được chúng tôi giải đáp chi tiết trong bài viết dưới đây.

Hương và bát hương

bát hương
nhang hương

Hương

Hương hay còn gọi là nhang. Nó được chế từ những chất của thực vật có mùi thơm. Hương dùng để tỏa ra khói và có mùi thơm khi đốt cháy. Nó chủ yếu được sử dụng trong tôn giáo, chữa bệnh hay đơn thuần là mang tính thẩm mỹ.

Hương đóng vai trò quan trọng trong văn hóa tâm linh của người châu Á. Người ta sử dụng hương vào những ngày rằm hay lễ, Tết. Loại hương được ưa chuộng và có giá trị cao nhất chính là hương trầm.Dân gian quan niệm rằng khi thắp hương khói sẽ bay lên và truyền vào không khí. Lời thỉnh cầu của người thắp hương sẽ theo đó mà hòa vào làn khói và truyền đến người nghe. Trời, Phật, thần linh hay ông bà tổ tiên vì thế mà nghe thấy những khẩn cầu đó.

Bát hương/Bát nhang

bát hương
bát hương sứ

Bát hương là vật linh thiêng dùng để cắm hương. Nó được sử dụng phổ biến trong việc thờ cúng của người Việt Nam. Bát hương chính là một biểu hiện của sự tâm linh. Đây là nơi mà con cháu thắp hương tưởng nhớ tới tổ tiên hay thần linh. Nó cũng là nơi những người ở cõi trần gửi lòng thành kính đến cõi siêu nhiên, vô hình.

Việc thờ phụng trong gia đình thông thường gồm 3 cấp bậc:

  1. Thờ Phật: Giải thoát tai ương, cầu mong sự bình an, thanh thản đến với những thành viên trong gia đình.
  2. Thờ Thần: Thờ Thổ Công, Long Mạch, Thần Tài, Tiền chủ, những vị cai quản mảnh đất mình đang ở. Thờ Thần với mong muốn cầu mong gia đình ăn, ở yên ổn.
  3. Thờ gia tiên: Đó là việc thờ cúng những người chung huyết thống đã mất. Nếu thờ tổ tiên bên ngoại thì phải lập bát hương và ban thờ khác.

Ý nghĩa

bát hương
bát hương đá
  • Bát hương hay còn gọi là bát nhang. Nó là vật không thể thiếu trên bàn thờ của người Việt Nam. Bát nhang được coi là nơi ngự của thần, thánh, tổ tiên. Nó cũng là nơi gắn kết giữa thế giới hiện thực và thế giới vô hình. Nơi thể hiện sự thành kính, biết ơn của con cháu đối với tổ tiên đã mất.
  • Bát nhang có ý nghĩa trong việc tăng tính thẩm mỹ cho không gian thờ cúng.
  • Bát nhang mang giá trị to lớn về mặt tinh thần. Nó hướng con cháu đến việc giác ngộ, hướng thiện và sống có ích với gia đình và xã hội.
  • Theo quan niệm dân gian, gia đình hạnh phúc, ấm no đôi khi cũng chịu sự chi phối của việc thờ cúng.
  • Người xưa quan niệm “hương hỏa” sẽ truyền từ đời này sang đời khác. Thời kỳ phong kiến khi tư tưởng Nho giáo đè nặng lên tâm lý, tư tưởng đẻ con trai để “nối dõi tông đường” trở nên phổ biến. Họ quan niệm và mong muốn đẻ con trai để có người hương hỏa. Vì thế, bát nhang không dừng lại ở giá trị vật chất hay tinh thần mà còn mang giá trị truyền thống “Cha truyền con nối”.

Nên chọn bát hương bằng đồng hay gốm sứ?

bát hương
bát hương đồng

Có rất nhiều nguyên liệu để làm bát nhang. Tuy nhiên, bát hương bằng đồng và gốm sứ là hai loại phổ biến nhất. Việc chọn bát hương làm bằng nguyên liệu gì tùy thuộc vào sở thích, quan niệm của từng gia đình. Nó còn phụ thuộc vào không gian thờ cúng, tuổi và mệnh của gia chủ. Tuy nhiên, việc sử dụng bát hương loại gì không quan trọng bằng việc thành tâm thờ cúng.

Xét về mặt tổng thể, bàn thờ phải tuân theo nguyên tắc ngũ hành:

  • Kim: Bao gồm Đỉnh thờ dùng để đốt trầm; Hạc thờ bằng đồng; Mâm bồng…
  • Mộc: Chính là bàn thờ bằng gỗ.
  • Thủy: Là nước đựng trong đài thờ, rượu.
  • Thổ: Bình hoa, bát hương hay mâm bồng bằng gốm sứ.

Xét về ngũ hành tương sinh tương khắc với mệnh của gia chủ thì việc chọn bát nhang có sự khác nhau. Nếu gia chủ mệnh Thủy hay mệnh Kim thì nên chọn bát hương bằng đồng. Nếu muốn giữ đủ ngũ hành trên bàn thờ thì nên thay bát hương gốm sứ bằng đôi bình hoa gốm sứ. Bát nhang bằng đồng có nhiều họa tiết và hoa văn tinh xảo, cầu kỳ. Nó cũng khá đa dạng về hình dáng như hình trụ, hình tròn, bát có quai Rồng…Bởi vậy, có khá nhiều gia đình lựa chọn bát hương bằng đồng.

Cách bốc bát hương mới

 Chuẩn bị

  • Chân giò
  • Xôi trắng
  • Rượu
  • 2 lạng thịt vai để sống
  • 5 quả trứng gà
  • 3 lá trầu + 3 quả cau+ 3 chén nước
  • 5 quả dạng hình tròn (Táo hoặc lê…)
  • 9 bông hồng
  • 1 đĩa gạo + muối (không trộn lẫn)
  • 1 lạng chè
  • 1 bao thuốc lá
  • 1 đinh vàng hoa
  • 5 lễ vàng tiền
  • 1 bộ quần áo Thần linh màu đỏ
  • Hia, mũ, ngựa đỏ, kiếm trắng
  • 1 mâm cơm canh.

Quy trình bốc 

Bát nhang là vật vô tri, chỉ khi thực hiện các thủ tục bốc bát hương nó mới trở thành vật có linh hồn. Nếu bát hương không được bốc đúng quy trình thì cũng giống như nhà không có chủ. Khi đó ma quỷ sẽ chen chân để quấy phá gia chủ. Các bước thực hiện:

  1. Rửa sạch bát nhang bằng nước muối, rượu gừng có pha chút nước hoa hoặc thả vào mấy cánh hồng.
  2. Phơi khô hoặc xông trầm hương.
  3. Nước đã dùng đổ ra trước sân hoặc vẩy xung quanh nhà. Không nên đổ nước rửa bát hương xuống cống.
  4. Lót dưới đáy bát một mảnh giấy trang kim vàng. Ngoài việc dùng để lót nó còn có ý nghĩa phòng các đồ yểm trong bát không bị cháy khi “hóa”.
  5. Bát nhang được làm đúng pháp là bát có cốt. Cốt của bát hương có 7 thứ báu được bọc bởi một tờ giấy tráng kim.
  6. Dùng bút đỏ đã được làm phép chú bút, chú giấy, chú mực ghi 1 số chữ.
  7. Đổ tro đốt bằng rơm hay trấu sạch vào bát hương.
  8. Đọc kinh hoặc Chú Mật Tông, Tiên gia để an vị bát nhang. Lúc an vị cần đặt bát nhang ngay ngắn sao cho mặt Nguyệt nằm trên trục vuông góc với bàn thờ và theo hướng bàn thờ.

Nguyên tắc đặt trên bàn thờ

bát hương
bày trí bàn thờ

Đặt bát hương trên bàn thờ phải theo nguyên tắc nhất định. Bởi đây chính là nơi giáng của những hương linh, thần, thánh, tổ tiên. Việc đặt bát hương thể hiện lòng thành  kính của gia chủ đối với cõi âm. Bát hương được coi như sợi dây vô hình gắn kết thế giới “siêu nhiên”  và thế giới hiện thực. Nó cũng là nơi gia chủ thể hiện mong muốn và cầu khấn để đấng siêu nhiên với quyền năng vô hạn giúp đỡ. Có thể nói bát hương chính là một hình thức hội tụ tâm thức.

Những người dân vùng đồng bằng Bắc Bộ thường đặt 3 bát hương trên bàn thờ. Bao gồm bát hương bà cô Tổ, Thổ công và gia tiên. Trong đó, bát hương Thổ Công bao giờ cũng to nhất, cao nhất và đặt ở vị trí chính giữa. Đặt quá nhiều bát hương trên bàn thờ cũng không phải là tốt. Quá nhiều bát hương sẽ không thể tổ hợp được sức mạnh tâm linh. Hơn nữa, nếu gia đình có quá nhiều người mất sẽ gây khó khăn khi đặt bát hương. Tức là, diện tích bàn thờ không đủ để đặt tất cả những bát hương đó.

Không nên dán giấy ghi tên bát hương. VD: Bát hương thờ Thần linh; Bát hương thờ tổ tiên…Điều đó vô tình sẽ gây “Phạm thượng” với bề trên. Có nghĩa là con cháu không có quyền sắp xếp chỗ đi về cho Thần linh hay tổ tiên.

Bàn thờ gia tiên có mấy bát hương?

Theo quan niệm, việc thờ cúng cần có 3 cấp bậc:

  1. Thờ Phật
  2. Thờ Thần linh
  3. Thờ Gia tiên

Như vậy, để việc thờ cúng được trọn vẹn và đầy đủ thì gia chủ cần có hai bàn thờ:

  1. Bàn thờ Phật: Có 1 bát hương
  2. Bàn thờ kia thờ chung Thần linh và Gia tiên. Bàn thờ này cần có đủ 3 bát hương. Ngoài bát hương Thần linh và Gia tiên, bắt buộc phải có bát hương thờ bà cô Tổ. Đây là người đại diện giữa Thần linh và Gia tiên của mỗi gia đình.

Một số lưu ý khi sử dụng

bát hương
bộ ngũ sự
  1. Đặt bát nhang đã bốc xong ở nơi cao ráo, sạch sẽ, không nên để ở nơi uế tạp.
  2. Mỗi khi sắp xếp lại bàn thờ cần khấn vái đầy đủ, chu đáo. Chỉ được di chuyển lọ hoa, đèn, chén nước…chứ tuyệt đối không được dịch chuyển bát hương và bài vị.
  3. Khi vệ sinh bài vị, bát nhang phải lấy tay giữ để không bị xoay hay dịch chuyển. Sử dụng khăn sạch, ẩm, phun rượu đã pha gừng giã nhỏ để lau cho sạch.
  4. Khi chân nhang quá nhiều nên rút bớt và để lại 5 chân.
  5. Khi không dùng đến bát nhang nên thả nó trôi sông, không vứt nơi uế tạp.
  6. Mỗi khi thực hiện việc cầu cúng cần mở rộng cửa. Sau đó, tiến hành thắp đèn, rót nước, rót rượu, thắp hương và cầu khấn. Nên thắp hương theo số lẻ: 3,5…Số lẻ thuộc Dương mà Dương thờ Âm là hợp lý. Nếu thắp quá nhiều hương sẽ mở đường cho thập loại chúng sinh đến. Như vậy sẽ ảnh hưởng đến không gian ngự của Thần linh hay tổ tiên.
  7. Khi cắm hương phải cắm ngay ngắn. Như vậy mới có tác dụng dẫn lời thỉnh cầu đến nơi cần đến.
  8. Không cắm chồng các chân hương lên nhau, đề phòng bát hương bốc hỏa.
  9. Ngoài lí do hương kém chất lượng thì nhân gian thường quan niệm khi hương không cháy hết là:
  • Hương tắt phần trên là ở Thiên: Liên quan đến nóc nhà hay ban thờ…
  • Hương tắt phần giữa là ở Nhân: Liên quan đến các thành viên trong gia đình.
  • Hương tắt đoạn cuối là ở Địa: Liên quan đến mồ mả, đất cát…

Trên đây là những chia sẻ của làng nghề Cát Đằng về những vấn đề liên quan đến bát hương. Hi vọng, những chia sẻ đó sẽ giúp ích cho bạn và gia đình để việc thờ cúng được trọn vẹn./.

Làng nghề Cát Đằng cung cấp thông tin chi tiết về bài viết
Làng nghề Cát Đằng: Tìm hiểu khái quát về bát hương
Tên bài báo
Làng nghề Cát Đằng: Tìm hiểu khái quát về bát hương
Thông tin mô tả chi tiết
Ở Việt Nam, bát hương là vật dụng không thể thiếu trên bàn thờ gia tiên. Nó là nơi để con cháu thắp hương tưởng nhớ đến những người thân đã mất.
Nhà báo
Bản quyền nội dung
Làng nghề Cát Đằng
Logo
Hotline: 0353.247.247
Chat Facebook
Gọi điện ngay