Hoành phi câu đối nhà thờ họ

Hoành phi câu đối nhà thờ họ

“Uống nước nhớ nguồn” là đạo lý của người Việt Nam. Hoành phi câu đối nhà thờ họ là vật phẩm lưu giữ những giá trị tốt đẹp về đạo lý, truyền thống văn hóa, đạo đức ấy. Đó cũng là cách mà cha ông ta lưu truyền những lời răn dạy, mong muốn và lịch sử của gia đình, dòng tộc mình mãi mãi về sau. Tuy có những cách thể hiện khác nhau về mặt hình thức nhưng nhìn chung hoành phi câu đối nhà thờ họ đều nhằm hướng tới một số nội dung cơ bản như giáo dục chữ Hiếu, Nhân, Nghĩa, lòng yêu nước và tình cảm yêu thương, đoàn kết trong gia đình, làng nước.

Tóm tắt nội dung (mục lục)

Khái quát về nhà thờ họ

Khái niệm và đặc điểm

Nhà thờ họ hay từ đường là một ngôi nhà dành riêng cho việc thờ cúng tổ tiên của một dòng họ hay từng chi họ tính theo phụ hệ. Nhà thờ họ phổ biến trong văn hóa người Việt tại khu đồng bằng và trung du Bắc Bộ và Trung Bộ.

Đối với chi họ lớn, sau khi phân chi thì nhà thờ của dòng trưởng nam sẽ là nơi thờ cúng từ đời ông thủy tổ. Đây cũng là nơi giữ gia phả gốc. Nhà thờ này được gọi là nhà thờ đại tôn. Các nhánh khác đều có nơi thờ cúng riêng từ đời ông tổ chi trưởng, gọi là nhà thờ chi họ (cửa họ). Nhà thờ họ được xây cất với quy mô, kiến trúc phụ thuộc vào khả năng tài chính và đóng góp của các suất họ (thành viên nam).

Phần nội thất, gian giữa thường kiến trúc kiểu mở rộng ra phía tường hậu để xây bệ thờ. Trên bệ thờ đặt các linh tọa hoặc giá gương. Ngai sẽ là nơi để bài vị tổ tiên hoặc một ống quyển hay khối hộp chữ nhật sơn son thếp vàng chứa đựng gia phả. Đây được coi là nơi linh thiêng nhất, nơi mà linh hồn tổ tiên ngự trị.

Phân loại

Nhà thờ họ cấp quốc gia

Nhà thờ họ cấp quốc gia là công trình nhà thờ họ của toàn bộ những người mang chung một họ ở Việt Nam. Nhà thờ này thường do hội đồng dòng họ quản lý và được đóng góp bởi những người trong dòng họ. Hiện nay, ở Việt Nam có nhiều nhà thờ họ cấp quốc gia như:

  • Nhà thờ họ Đỗ, Việt Nam: Nhà thờ này được xây dựng cạnh khu mộ Tổ họ Đỗ (Đậu) phường Phú La, quận Hà Đông, Hà Nội.
  • Nhà thờ họ Trương, Việt Nam: Được xây dựng tại thị trấn Thiên Tôn, Hoa Lư, Ninh Bình.
  • Họ Dương có nhà thờ họ được xây dựng tại quận Long Biên, Hà Nội.
  • Nhà thờ họ Hồ, Việt Nam: Được xây dựng ở làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An.
  • Nhà thờ họ Văn, Việt Nam: Được xây dựng tại Mai Hùng, Hoàng Mai, Nghệ An.
  • Họ Bùi, Việt Nam: Nhà thờ được xây dựng ở phường Xuân Hòa, Phúc Yên, Vĩnh Phúc.
  • Đền thờ Tổ họ Trần, Việt Nam: Xã Thái Phương, Hưng Hà, Thái Bình.

Nhà thờ dòng họ

  • Nhà thờ họ Đào ở Ninh An, Hoa Lư, Ninh Bình
  • Họ Phạm xây dựng nhà thờ ở Yên Hải, Yên Hưng, Quảng Ninh
  • Nhà thờ họ Vũ Yên Khánh, Ninh Bình
  • Nhà thờ họ Dương ở Bình Thủy, Bình Thủy, Cần Thơ
  • Họ Trần xây dựng nhà thờ tại Đại Lai, Gia Bình, Bắc Ninh
  • Nhà thờ họ Vũ Văn ở Thổ Tang, Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc
  • Họ Nguyễn Triệu Cơ, Quỳnh Đôi, Quỳnh Lưu, Nghệ An.
Hoành phi câu đối nhà thờ họ
Hoành phi câu đối nhà thờ họ

Khái quát về hoành phi câu đối nhà thờ họ

Hoành phi

Khái niệm

Hoành phi là tấm biển gỗ có hình chữ nhật. Hoành phi được trưng bày ngang và treo trên cao, bên trong các gian thờ tại đình chùa, từ đường, phòng thờ gia đình. Trên hoành phi được khắc 3-4 chữ đại tự. Hoành phi được treo cao nhất tại không gian thờ cúng hơi nghiêng về phía trước để người nhìn dễ quan sát và tạo sự cân đối.

Phân loại

  1. Hoành phi dạng chữ nhật
  2. Hoành phi hình cuốn thư, chân thư cổ
  3. Dạng chiếc khánh
  4. Hoành phi dạng hình ô van.

Một số mẫu chữ trên hoành phi 

  1. Vạn cổ anh linh – Muôn thuở linh thiêng
  2. Truy niệm tiền ân – Tưởng nhớ ơn xưa
  3. Lưu phúc lưu ân – Giữ mãi ơn phúc
  4. Hải đức sơn công – Công đức như biển như núi
  5. Đức lưu quang – Đức độ tỏa sáng
  6. Phúc lai thành – Phúc sẽ tạo nên
  7. Phúc mãn đường – Phúc đầy nhà
  8. Ẩm hà tư nguyên – Uống nước nhớ nguồn
  9. Khắc xương quyết hậu – May mắn cho đời sau
  10. Bách nhẫn thái hòa – Trăm điều nhịn, giữ hòa khí
  11. Trung hậu gia trạch – Ân trạch kéo dài
  12. Lan quế đằng phương – Cháu con đông đúc
  13. Tăng tài tiến lộc – Hưởng nhiều tài lộc
  14. Hữu khai tất tiên – Hiển danh nhờ tổ
  15. Quang tiền dụ hậu – Rạng đời trước, sáng đời sau
  16. Giao long đắc thủy – Như Rồng gặp nước
  17. …vv.
Hoành phi được trưng bày ngang và treo trên cao tại nhà thờ họ

Câu đối

Định nghĩa

Câu đối là một thể loại mang tính biền ngẫu. Nó được dùng thể thức đối đôi mà biểu hiện ý nghĩa, tư tưởng. Chữ đối ở đây có nghĩa là đối lập, thành đôi. Câu đối được người Trung Quốc gọi là “Đối liên”. Đối liên dùng để chỉ một dạng sơ khởi của nó là “Đào phú” – bùa gỗ đào. Người xưa gọi câu đối là “Doanh thiếp”, “Doanh liên”. Câu đối được làm từ gỗ, phủ sơn ta, sơn vecni hoặc sơn son thếp vàng, thếp bạc.

Nguyên tắc của câu đối

Khi viết câu đối, nếu chọn được câu chữ tuân theo những nguyên tắc sau thì câu đối được gọi là chỉnh đối hay cân đối.

Đối ý và đối chữ

Đối ý: Hay ý phải cân nhau, đặt thành 2 câu sóng nhau.

Đối chữ: Xét trên hai phương diện là thanh và loại. Về thanh thì thanh bằng sẽ đối với thanh trắc và ngược lại. Về loại thì thực tự – chữ nặng như trời, đất, cây…phải được đối với thực tự. Hư tự – chữ nhẹ như thì, mà, ru…phải đối với hư tự. Danh từ phải đối với danh từ. Động từ phải đối với động từ. Nếu vế đối này có chữ nho thì vế kia cũng phải đặt chữ Nho.

Vế câu đối

Một câu đối gồm hai câu đi song nhau, mỗi câu là một vế. Nếu câu đó từ một người sáng tác thì gọi là vế trên và vế dưới. Nếu một người nghĩ ra một vế để người khác làm vế kia thì gọi là vế ra và vế đối. Khi một câu đối do một người làm ra cả hai vế, thì chữ cuối, vế trên, câu bên phải (khi treo) là thanh trắc; chữ cuối, vế dưới, câu bên trái là thanh bằng.

Số chữ và các thể câu đối

Số chữ trong câu đối không nhất định. Theo số chữ và cách đặt câu có thể chia câu đối ra làm các thể sau:

  1. Câu đối tiểu: Là những câu có 4 chữ trở xuống.
  2. Câu đối thơ: Là những câu làm theo lối đặt câu của thể thơ ngũ ngôn hoặc thất ngôn.
  3. Câu đối phú: Là những câu làm theo các lối đặt câu của thể phú, bao gồm:
  • Lối câu song quan: Là những câu có từ 6 đến 9 chữ và được đặt thành một đoạn liền.
  • Câu cách cú: Là những câu mà mỗi vế được chia làm 2 đoạn, một đoạn ngắn và một đoạn dài.
  • Lối câu gối hạc hay hạc tất: Là những câu mà mỗi vế có 3 đoạn trở lên.

Luật bằng trắc

Câu tiểu đối:

  • Vế phải: trắc – trắc – trắc
  • Vế trái: bằng – bằng – bằng.

Phân loại câu đối

  1. Câu đối chữ nhật loại thường
  2. Câu đối lá lật
  3. Dạng câu đối hình quả bầu
  4. Câu đối bán nguyệt, kiểu lòng máng ốp cột
  5. Câu đối có bo khung viền.

Một số mẫu câu đối

Nghĩa Hán ViệtDịch nghĩa
Đức đại giáo gia tổ tiên thịnh

Công cao khai địa hậu thế trường

Công cao mở đất lưu hậu thế

Đức cả rèn con rạng tổ tông

Bản sắc thái ư hoa diệp

Tổ khảo tinh thần tại tử tôn

Sắc thái cội cành thể hiện ở hoa lá

Tinh thần tổ tiên trường tồn trong cháu con

Hữu khai tất tiên, minh đức giả viễn hỹ

Khắc xương quyết hậu, kế tự kỳ hoàng chi

Lớp trước mở mang, đức sáng lưu truyền vĩnh viễn

Đời sau tiếp nối, phúc cao thừa kế huy hoàng

Mộc xuất thiên chi do hữu bản

Thủy lưu vạn phái tổ tòng nguyên

Cây chung nghìn nhánh sinh từ gốc

Nước chảy muôn dòng phát tại nguồn

Dục cầu bảo an vu hậu duệ

Tu bằng cảm cách ư tiên linh

Nhờ tiên tổ anh linh phù hộ

Dìu cháu con tiến bộ trưởng thành

Bách thế bản chi thừa cựu ấm

Thiên thu hương hỏa tráng tân cơ

Phúc xưa dày, lưu gốc cành muôn thuở

Nền nay vững, để hương khói nghìn thu

Đức thừa tiên tổ thiên niên thịnh

Phúc ấm nhi tôn bách thế vinh

Tổ tiên tích đức ngàn năm thịnh

Con cháu nhờ ơn vạn đại vinh

Tổ đức vĩnh thùy thiên tải thịnh

Gia phong hàm lạc tứ thời xuân

Đức Tổ dài lâu muôn đời thịnh

Nếp nhà đầm ấm bốn mùa xuân

Hoanh Phi Cau Doi Nha Tho Ho 9
Câu đối là một thể loại mang tính biền ngẫu

Ý nghĩa hoành phi câu đối nhà thờ họ

Thờ cúng tổ tiên là truyền thống tốt đẹp của người Việt từ xưa đến nay. Nó cũng là một trong những nguyên tắc đạo đức làm người. Thờ cúng tổ tiên thể hiện sự hiếu thuận và lòng biết ơn sâu sắc của con cháu đối với các bậc sinh thành. Treo hoành phi câu đối tại không gian thờ cúng tổ tiên là nét đẹp đã được lưu giữ, tồn tại suốt bao đời nay, xứng đáng là một di sản văn hóa Việt.

Hoành phi làm rõ tư tưởng chủ đề của một đôi câu đối. Hoành phi có vai trò làm nổi bật nội dung cần biểu đạt và tăng thêm ý nghĩa. Nó có tác dụng khái quát thuyết minh cho câu đối. Từ góc độ phạm vi sử dụng cho thấy, hai vế đối của câu đối thông thường được treo dán hai bên phải trái tạo thành một hình thể chữ môn. Câu đối kết hợp với kiến trúc đối xúng tạo thành một hình thức đẹp.

Với vẻ đẹp nho nhã cùng ý nghĩa sâu sa, hoành phi được lưu giữ, tồn tại trong nhiều không gian linh thiêng. Nó mang nội dung ca tụng công đức tổ tiên. Hoành phi là vật phẩm để con cháu tỏ lòng thành kính đối với người thân đã khuất: Kính như tạiCon cháu kính trọng tổ tiên, như tổ tiên luôn luôn tại vị trên bàn thờ; Phúc mãn đường – Gia đình đầy đủ phúc đức; Bách thế bất thiên – Bao giờ con cháu ăn ở cũng đúng mực, không thiên lệch.

Hoanh Phi Cau Doi Nha Tho Ho 4
Treo hoành phi câu đối là nét đẹp trong văn hóa tâm linh của người Việt 

Cách chọn hoành phi câu đối nhà thờ họ

Lựa chọn cơ sở uy tín mua hoành phi câu đối nhà thờ họ

Bạn cần lựa chọn cơ sở uy tín để đảm bảo bộ sản phẩm mình mua đạt chất lượng tốt, hình thức bắt mắt, thời gian sử dụng lâu năm. Làng nghề Cát Đằng là một trong những địa chỉ uy tín nhất tại Việt Nam cung cấp sản phẩm đồ thờ nói chung và hoành phi câu đối nhà thờ họ nói riêng. Làng nghề Cát Đằng là làng nghề truyền thống ở nước ta. Nó có lịch sử lâu đời (gần 700 năm) từ thời vua Đinh – Tiền Lê (Thế kỷ IX-X). Cát Đằng luôn mong muốn giới thiệu với bạn bè trong và ngoài nước những sản phẩm chất lượng, độc đáo và mang đậm màu sắc tâm linh. Giá cả và chế độ bảo hành luôn được Làng nghề Cát Đằng quan tâm và đảm bảo tốt hơn so với các cơ sở khác.

Căn cứ vào kích thước chọn hoành phi câu đối nhà thờ họ

Lựa chọn hoành phi câu đối có kích thước phù hợp và cân đối với bàn thờ nhà bạn. Nếu bàn thờ có kích thước 1m15 thì bạn chỉ nên mua hoành phi câu đối 1m35 hoặc nhỏ hơn một chút. Bàn thờ 1m75 thì nên lựa chọn sản phẩm khoảng 1m75 hoặc 1m55. Không nên treo bộ quá to hoặc quá nhỏ sẽ khiến không gian thờ cúng mất cân đối và giảm tính thẩm mỹ, trang trọng.

Căn cứ vào chất liệu để chọn hoành phi câu đối nhà thờ họ

Nên chọn mua hoành phi câu đối được làm từ gỗ và đồng. Gỗ thì nên chọn gỗ hương, gỗ gụ hay mít…Bởi vì, đồ thờ cúng bằng những loại gỗ này chắc chắn, bền, ít bị mối mọt ăn. Nếu là chất liệu đồng thì bạn nên chọn đồng vàng hay đồng đỏ. Để lựa chọn hoành phi câu đối phù hợp với nhà thờ họ hay bàn thờ gia tiên là điều không dễ. Bạn cần có thêm hiểu biết cơ bản về các ký tự hoa văn, chữ Hán trên những sản phẩm này.

Căn cứ vào nhu cầu sử dụng để chọn hoành phi câu đối nhà thờ họ

Căn cứ vào nhu cầu để lựa chọn được mẫu hoành phi câu đối nhà thờ họ phù hợp nhất. Nếu bàn thờ gia tiên thường chọn các loại hoành phi câu đối khác so với bàn thờ họ. Mẫu hoành phi câu đối có thể là chữ Hán hoặc Việt tùy theo nhu cầu của người sử dụng.

Chế độ bảo hành khi mua hoành phi câu đối nhà thờ họ

Khi mua hoành phi câu đối nhà thờ họ cần kiểm tra thật kỹ chế độ bảo hành. Thời gian bảo hành càng dài chứng tỏ sản phẩm càng tốt, thương hiệu cung cấp bộ hoành phi câu đối uy tín.

Hoanh Phi Cau Doi Nha Tho Ho 7
Lựa chọn cơ sở uy tín mua hoành phi câu đối nhà thờ họ

Hướng dẫn treo hoành phi câu đối nhà thờ họ

  • Khi treo cần chú ý đến kích thước bàn thờ. Tránh chọn hoành phi câu đối nhà thờ họ to quá hoặc nhỏ quá. Như vậy, sẽ tạo ra sự mất cân đối, giảm tính thẩm mỹ. Bàn thờ có kích thước 1m35 có thể treo bộ 1m35 hoặc nhỏ hơn. Ban thờ có kích thước 1m55 thì treo bộ kích thước 1m55. Nếu ban thờ có kích thước 1m75 thì có thể treo bộ hoành phi câu đối có kích thước 1,75 hoặc 1m55.
  • Đối với nhà thờ họ, nhà thờ cổ, không gian thờ rộng thì câu đối thường được treo trên hai bên cột nhà. Thêm vào đó, cửa võng được kết nối mặt trước giữa hai cột. Hoành phi được đặt ở phía sau, hướng thẳng bàn thờ lên cách 80cm đến 1m.
  • Đối với nhà ở hiện đại thì việc treo hoành phi câu đối cần được chú ý hơn. Vật phẩm này thường được đặt ở chính giữa ban thờ, cách mặt bàn thờ 80cm-1m. Tuy nhiên, không được treo hoành phi sát tường mà treo nghiêng xuống khoảng 20-30 độ để nhìn được rõ hơn. Câu đối được treo hai bên và thấp hơn hoành phi.
  • Một điều cần chú ý khi treo hoành phi câu đối là chữ viết trên đó. Mỗi chữ trên hoành phi câu đối đều có một ý nghĩa riêng và phải phù hợp với từng không gian thờ cúng.
  • Đối với nhà thờ họ, người ta thường treo hoành phi câu đối lên hai cây cột nhà thay vì treo lên tường. Bởi vì, nhà thờ họ hay làm theo kiểu nhà truyền thống với 3 gian, gian chính giữa để thờ cúng. Những nhà thờ lớn thường treo 2 lớp hoành phi câu đối.
Đối với nhà thờ họ, người ta thường treo hoành phi câu đối lên hai cây cột nhà thay vì treo lên tường

Hoành phi câu đối nhà thờ họ có sự khác biệt. Mỗi dòng họ lại có cách thể hiện nội dung, hình thức của hoành phi câu đối khác nhau, nó thể hiện đặc trưng riêng của dòng họ ấy. Bộ hoành phi câu đối được treo ở không gian thờ cúng như nhắc nhở con cháu, các thế hệ mai sau không quên công đức của tổ tiên, ông bà, dòng họ đã để lại. Con cháu chính là người có trách nhiệm giữ gìn và phát huy truyền thống để làm rạng danh tổ tông, dòng họ./.

Làng nghề Cát Đằng cung cấp thông tin chi tiết về bài viết
Hoành phi câu đối nhà thờ họ
Tên bài báo
Hoành phi câu đối nhà thờ họ
Thông tin mô tả chi tiết
"Uống nước nhớ nguồn" là đạo lý của người Việt Nam. Hoành phi câu đối nhà thờ họ là vật phẩm lưu giữ những giá trị tốt đẹp về đạo lý, truyền thống văn hóa, đạo đức ấy. Đó cũng là cách mà cha ông ta lưu truyền những lời răn dạy, mong muốn và lịch sử của gia đình, dòng tộc mình mãi mãi về sau. Tuy có những cách thể hiện khác nhau về mặt hình thức nhưng nhìn chung hoành phi câu đối nhà thờ họ đều nhằm hướng tới một số nội dung cơ bản như giáo dục chữ Hiếu, chữ Nhân, chữ Nghĩa, lòng yêu nước và tình cảm yêu thương, đoàn kết trong gia đình, làng nước.
Nhà báo
Bản quyền nội dung
Làng nghề Cát Đằng
Logo
Hotline: 0353.247.247
Chat Facebook
Gọi điện ngay