146 lượt xem

Làng nghề Cát Đằng – Nghệ hoa thanh cao – Nơi tinh hoa hội tụ

Làng nghề Cát Đằng lời tựa:

Việt Nam là đất nước có nhiều làng nghề truyền thống. Với đặc trưng của nền sản xuất nông nghiệp trồng lúa nước và chế độ làng xã trong đó bao gồm cả yếu tố dòng họ, các nghề thủ công truyền thống xuất hiện khá sớm. Các làng nghề này hình thành, tồn tại và phát triển gắn liền với lịch sử thăng trầm của dân tộc và đời sống cộng đồng. Làng nghề ở Việt Nam không chỉ phản ánh mối quan hệ giữa “nghề” và “nghiệp” mà còn chứa đựng những giá trị tinh thần sâu sắc. Những giá trị đó được phản ánh thông qua phong tục tập quán, tín ngưỡng hay lễ hội truyền thống…Có thể nói tất cả các làng nghề thủ công đều có bí quyết nghề. Điều đó chi phối các mối quan hệ khác như quan hệ hôn nhân hay việc truyền nghề. Trong quan hệ hôn nhân, những người trong làng nghề truyền thống thường chỉ lấy người trong làng mà không lấy người ở địa phương khác. Trong việc truyền nghề, họ thường truyền chọn đối tượng nhất định như con trai, con trưởng hay cháu đích tôn. Việc phân chia thứ bậc cho việc truyền nghề cũng được tuân thủ nghiêm ngặt. Chỉ có trưởng phường nghề mới có quyền quyết định việc truyền nghề và nghệ nhân mới có đủ tư cách truyền nghề.

làng nghề Cát Đằng

Làng nghề Cát Đằng là một trong những làng nghề truyền thống ở nước ta. Cát Đằng nằm trên vùng đất kẹp giữa hai trục đường bộ và đường sắt xuyên Việt. Cũng như những làng nghề khác, làng nghề Cát Đằng đã hình thành và phát triển gắn liền với biết bao thăng trầm của lịch sử dân tộc. Làng nghề Cát Đằng có lịch sử lâu đời (gần 700 năm) từ thời vua Đinh – Tiền Lê (Thế kỷ IX-X). Điều này đã được ghi chép lại trong cuốn “Ngọc Phả” của làng – “Cát Đằng xã liệt vị Thánh Tổ từ sự tích”. Năm 1390 có hai anh em là Ngô Đức Dũng và Ngô Ân Ba người làng Cát Đằng làm quan tại huyện Từ Sơn, lộ Bắc Giang. Sau khi từ quan hai ông về quê hương và đem nghề truyền dạy cho người dân. Đến khi mất, người dân đã tôn các ông lên làm Tổ nghề để tri ân công đức to lớn. Hiện nay, trong khuôn viên làng Cát Đằng vẫn còn ngôi đền thờ Tổ nghề vô cùng trang trọng. Làng nghề Cát Đằng phát triển đa dạng các nghề thủ công mỹ nghệ như đồ gỗ, sơn mài, đồ thờ, đồ đồng, mây tre đan, đá mỹ nghệ, đồ phong thủy.

Làng nghề Cát Đằng nổi tiếng từ xưa với những sản phẩm sơn mài trên gỗ. Các sản phẩm sơn mài bao gồm: Ngai, ỷ, kiệu, rồng, hạc, đồ thờ cúng, tế lễ… Tương truyền, nghề sơn mài ở đây là lâu đời nhất. Sản phẩm từ sơn mài được dùng để trang trí nội, ngoại thất trong các lăng tẩm, cung đình xưa ở Huế, Đà Nẵng, thủ đô Hà Nội…Các sản phẩm đó góp phần tạo nên nét đặc trưng của người dân Bắc Bộ nói riêng và người Việt Nam nói chung. Sản phẩm sơn mài của Cát Đằng thể hiện rõ nghệ thuật sơn mài cổ, nó khẳng định sự tài hoa, khéo léo của người dân thành Nam. Nghề sơn mài hình thành từ thế kỷ XI, do hai anh em Ngô Đức Dũng và Ngô Ân Ba truyền dạy. Cùng với biết bao thăng trầm của lịch sử, nghề sơn mài vẫn không ngừng mở rộng và phát triển. Một sản phẩm sơn mài sử dụng khá nhiều nguyên liệu: Sơn (sơn ta, dầu trẩu, dầu tràm, nhựa thông, nhựa dó…); màu (cánh gián đen và đỏ); các sản phẩm từ bạc (bạc thếp, bạc dán, bạc dầm, bạc xay); sản phẩm từ vàng (vàng thếp); các vật liệu khác như vỏ trứng, vỏ trai, vỏ ốc, bột điệp…Ngày nay, người ta đã chế tạo thành công sơn công nghiệp thay thế cho sơn cổ truyền. Loại sơn này có ưu điểm là màu sắc đa dạng, bắt mắt và dễ dàng trong khâu sản xuất. Người làng Cát Đằng còn phát triển kĩ thuật sơn mài trên đồ gia dụng như cốc, chén, bát, đĩa, chụp đèn…Những sản phẩm này đa dạng về kiểu dáng và phong phú về màu sắc, nó được ưa chuộng ở các nước Đông Nam Á và một số nước Tây Âu. Tranh sơn mài của làng Cát Đằng chủ yếu thể hiện những chủ đề dân gian như: Tranh Tứ linh (Long, Ly, Quy, Phụng); Tranh Tứ quý (Tùng, Cúc, Trúc, Mai); tranh làng quê; danh lam thắng cảnh; di tích lịch sử…Những người thợ Cát Đằng còn tích cực đóng góp công sức và sự tài hoa, khéo léo vào việc xây dựng, trang hoàng những di tích lịch sử như: Chùa Một Cột, Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, Cố đô Huế, Chùa Thiên Mụ, Tháp Rùa… Nhiều sản phẩm của làng nghề đã trở thành biểu tượng văn hoá truyền thống (tráp ăn hỏi, cơi đựng trầu); nội, ngoại thất bằng gỗ (bàn ghế, sập gụ, giường, tủ…). Để tạo nên một tác phẩm sơn mài cần hội tụ rất nhiều yếu tố. Những yếu tố không thể thiếu đó là sự tỉ mỉ, tài hoa, khéo léo, lựa chọn nguyên liệu và cái TÂM với nghề. Chính những yếu tố đó đã góp phần to lớn vào việc nâng tầm giá trị cho sản phẩm sơn mài của một làng nghề thủ công truyền thống. Ở Cát Đằng, hàng năm, từ ngày 14 đến ngày 16 tháng giêng, nhân dân thường tổ chức lễ hội để tri ân công ơn Tổ nghề. Trong lễ hội có các nghi lễ như rước nước và rước thỉnh kinh. Người dân thực hiện các nghi lễ này với mong muốn Quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, công việc được thuận buồm xuôi gió.

Mây tre đan cũng là một trong những nghề thủ công mỹ nghệ của làng nghề Cát Đằng. Những sản phẩm mây tre đan thường được sử dụng làm đồ lưu niệm, trang trí không gian gia đình hay nơi làm việc…Nét đặc trưng trong những sản phẩm mây tre đan truyền thống của làng nghề Cát Đằng là làm bằng những nguyên vật liêu tự nhiên, thân thiện với môi trường. Những sản phẩm này tuy có hình dáng đơn giản nhưng lại mang giá trị văn hóa, tinh thần sâu sắc. Để làm ra những sản phẩm này đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ và tinh tế của những người thợ. Khi sản xuất các loại sản phẩm mây tre đan nghệ nhân phải thực hiện nhiều bước từ khâu chọn, xử lý nguyên liệu đến chế tác sản phẩm. Đồ mây tre đan ở làng nghề Cát Đằng chủ yếu là thúng, mủng, nong, nia, dần, sàng, túi, hộp…Những sản phẩm này phục vụ nhu cầu trong nước cũng như được xuất khẩu đến nhiều quốc gia trên thế giới.

Làng nghề Cát Đằng Đồ thủ công mỹ nghệ Làng nghề Cát Đằng trưng bày ở hội chợ thương mại quốc tế

làng nghề Cát Đằng
sản phẩm làng nghề

Cách đây khoảng 900 năm, huyện Ý Yên – Nam Định đã được coi là cái nôi lớn của nghề đúc đồng. Nói đến nghề chế tác đồ đồng ở Ý Yên không thể không kể đến làng nghề Cát Đằng. Nghề đúc đồng ở đây rất điêu luyện bởi những kinh nghiệm truyền thống đã được truyền từ đời này sang đời khác. Sản phẩm bằng đồng bao gồm: Đồ thờ cúng, đỉnh đồng, lư hương, chuông, đồ phong thủy, tượng Phật, lãnh tụ, anh hùng dân tộc, danh nhân…vv. Có rất nhiều gia đình đã vươn lên thành lập công ty hay mở rộng thành nhiều cơ sở trong và ngoài tỉnh. Hiện nay, thị trường đồ đồng của Cát Đằng nói riêng và huyện Ý Yên có mặt trong phạm vi cả nước. Nhờ kinh nghiệm lâu năm cùng với sự sáng tạo, học tập cải tiến chất lượng, đầu tư máy móc, công nghệ nên đã tạo ra rất nhiều sản phẩm đồ đồng đẹp mắt và mang đậm màu sắc tâm linh.

Làng nghề Cát Đằng Đúc đồng – Huyện Ý Yên – Nam Định

Làng Nghề Cát Đằng
sản phẩm làng nghề

Đá mỹ nghệ cũng là một trong những nghề truyền thống của làng nghề Cát Đằng. Các sản phẩm được chế tác từ nhiều loại đá như: đá trắng, đá xanh, đá vàng…Sản phẩm bằng đá được biết đến nhiều bao gồm: Lăng mộ, lan can, cột đồng, trụ đá, cột tứ trụ, cổng đá, đồ thờ (Lư hương, đèn, bàn lễ, cây hương, bát hương…) hay các khu nhà thờ, nhà cổ bằng đá. Sản phẩm đá mỹ nghệ được tạo ra từ bàn tay tài hoa, khéo léo, tỉ mỉ của những người thợ; nó mang giá trị văn hóa, tinh thần sâu sắc của người dân làng nghề Cát Đằng.

Làng nghề Cát Đằng Đá mỹ nghệ – Làng nghề Cát Đằng

Làng Nghề Cát Đằng
sản phẩm làng nghề

Làng nghề Cát Đằng cũng như những làng nghề khác ở huyện Ý Yên đang trên đà phát triển đa dạng và năng động. Những hoạt động của làng nghề đang có xu hướng chuyển biến trên nhiều mặt khác nhau. Cùng với những xu hướng chuyển biến, tiềm năng lao động cũng như chính sách ưu tiên để phát triển làng nghề của Đảng và Nhà nước, làng nghề Cát Đằng có đủ điều kiện và cơ hội để khẳng định vị thế trong hệ thống làng nghề thủ công truyền thống của Việt Nam. Tuy nhiên, làng nghề Cát Đằng cũng phải đối mặt với vô vàn khó khăn, thách thức sau:

  • Nguồn nguyên vật liệu bằng gỗ thường phải nhập từ các tỉnh xa như Lai Châu, Hà Giang, Điện Biên, Tây Nguyên, Lào, Nam Phi…Sơn ta thường lấy từ nguồn nguyên liệu sơ thô ở Phú Thọ và Yên Bái (cây sơn ta). Nguồn dầu trẩu, dầu tràm nhập ở Lạng Sơn, Cao Bằng. Quỳ vàng và quỳ bạc của làng Kiêu Kị – Gia Lâm…vv. Vì vậy, chi phí vận chuyển tốn kém dẫn đến giá thành sản phẩm cao.
  • Những nghệ nhân có tay nghề cao sức khỏe ngày càng yếu, vì vậy, việc truyền nghề cho con cháu chưa được tỉ mỉ.
  • Sự cạnh tranh quyết liệt giữa sản phẩm của các làng nghề với nhau trong khi năng lực quản lý và quảng bá sản phẩm của các chủ doanh nghiệp ở làng nghề Cát Đằng còn hạn chế.
  • Sự thụ động trong khâu tìm đầu ra cho sản phẩm là một trong những khó khăn, thách thức của làng nghề Cát Đằng. Việc phải thông qua các công ty trung gian để xuất khẩu làm cho thu nhập của người dân làng nghề Cát Đằng không ổn định và chưa tương xứng với công sức lao động đã bỏ ra.
  • Có thể nói thương hiệu vẫn đang là vấn đề nan giải ở các làng nghề truyền thống trong đó có làng nghề Cát Đằng. Tên tuổi của các nghệ nhân làng nghề ít được biết đến, điều đó hạn chế phần nào sự quảng bá hình ảnh cho làng nghề và nguồn động lực tinh thần cho nghệ nhân.
  • Tình trạng ô nhiễm môi trường ảnh hưởng không nhỏ tới sức khỏe người lao động ở Cát Đằng.
  • Sự va chạm không nhỏ giữa truyền thống – hiện đại, thích nghi – biến đổi, bảo tồn – phát triển trong quá trình sản xuất, chế tạo của làng nghề.
  • Hiện nay, thị trường tiêu thụ sản phẩm thủ công mỹ nghệ của làng nghề Cát Đằng còn hạn chế, tuy có xuất khẩu ra nước ngoài nhưng số lượng không lớn.
Làng nghề Cát Đằng
sản phẩm làng nghề

Dù phải đối mặt với muôn vàn khó khăn, thử thách nhưng những bàn tay khéo léo của người thợ làng Cát Đằng đã, đang và sẽ tạo ra những sản phẩm truyền thống có giá trị to lớn về mặt tinh thần. Sự khéo léo, sáng tạo của người nghệ nhân được thể hiện ở những nét vẽ tạo nên những sản phẩm độc đáo. Nó mang nét đẹp truyền thống của người dân Việt nói chung và người dân làng nghề Cát Đằng nói riêng. Ngày 8-5-2017, Bộ trưởng Bộ VH, TT và DL đã ký ban hành Quyết định số 1852/QĐ-BVHTTDL về việc công bố Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thuộc 4 loại hình gồm: Lễ hội truyền thống; Nghề thủ công truyền thống; Tập quán xã hội và tín ngưỡng; Nghệ thuật trình diễn dân gian. Trong 12 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia được công nhận có nghề sơn mài Cát Đằng, xã Yên Tiến (Ý Yên – Nam Định). Nghề sơn mài Cát Đằng được vinh danh bởi đảm bảo các yếu tố giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật và giá trị sử dụng… Các sản phẩm của làng nghề Cát Đằng đạt đến độ tinh tế, kỹ xảo thông qua hình dáng độc đáo, bắt mắt. Cùng với xu thế hội nhập và phát triển, làng nghề Cát Đằng vẫn tiếp tục duy trì nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống đồng thời cải tiến và sáng tạo ra nhiều sản phẩm độc đáo hơn. Những sản phẩm đó không chỉ đáp ứng nhu cầu của thị trường trong nước mà còn phục vụ cho việc xuất khẩu. Đến với Cát Đằng, chắc hẳn nhiều người sẽ ngạc nhiên khi thấy sự chuyển mình mạnh mẽ về cơ sở vật chất và những sản phẩm thủ công truyền thống. Điều đó khẳng định giá trị cũng như sức sống mãnh liệt của làng nghề Cát Đằng cùng với dòng chảy thời gian./.

Làng nghề Cát Đằng cung cấp thông tin chi tiết về bài viết
Làng nghề Cát Đằng – Nghệ hoa thanh cao – Nơi tinh hoa hội tụ
Tên bài báo
Làng nghề Cát Đằng – Nghệ hoa thanh cao – Nơi tinh hoa hội tụ
Thông tin mô tả chi tiết
Việt Nam là đất nước có nhiều làng nghề truyền thống. Với đặc trưng của nền sản xuất nông nghiệp trồng lúa nước và chế độ làng xã trong đó bao gồm cả yếu tố dòng họ, các nghề thủ công truyền thống xuất hiện khá sớm. Các làng nghề này hình thành, tồn tại và phát triển gắn liền với lịch sử thăng trầm của dân tộc và đời sống cộng đồng. Làng nghề ở Việt Nam không chỉ phản ánh mối quan hệ giữa “nghề” và “nghiệp” mà còn chứa đựng những giá trị tinh thần sâu sắc.
Nhà báo
Bản quyền nội dung
Làng nghề Cát Đằng
Logo
Hotline: 0353.247.247
Chat Facebook
Gọi điện ngay