90 lượt xem

Nghề sơn mài Cát Đằng tồn tại và phát triển hơn 600 năm

LÀNG NGHỀ CÁT ĐẰNG

Nghề sơn mài Cát Đằng tồn tại và phát triển hơn 600 năm.

Trong bức tranh chung của nghề sơn truyền thống Việt Nam, nghề sơn Cát Đằng có một vị trí riêng và khá đặc biệt. Những người làm sơn Cát Đằng đã tạo ra cho nghề sơn của Làng những sức thái riêng biệt mà không địa phương nào có được, đó là:

Về chất liệu:

LÀNG NGHỀ CÁT ĐẰNG
HÀNG MÂY TRE ĐAN

Từ việc dùng chất liệu bằng gỗ, người dân Cát Đằng đã sáng tạo nên chất liệu bằng tre, nứa vầu nhẹ, vừa bền, không bị cong vênh đồng thời giá thành thấp hơn so với chất liệu bằng gỗ. Có được thành công này, những nghệ nhân Cát Đằng đã sáng tạo ra cách làm sơn mài trên nứa, một sự pha trộn giữa “cổ” và “kim”: sự kết hợp kinh nghiệm lâu đời và chất liệu mới, để tạo ra sản phẩm độc đáo. Sản phẩm sơn mài trên nứa đã sơ khai từ những năm 60 của thế kỷ trước. Sản phẩm ban đầu làm ra đơn giản, xuất khẩu kèm với mặt hàng sơn mài sang Liên Xô và một số nước Đông Âu trước đây. Khi thị trường Liên Xô không còn, nghề cũng bị mai một dần. Tuy nhiên, nhiều nghệ nhân tâm huyết trong làng đã không vì thế mà bỏ nghề, ngược lại càng kiên trì nghiên cứu thay đổi mẫu mã, chọn nguyên, phụ liệu giá rẻ, nhưng bền, đẹp và không độc hại để sản xuất, rồi đi “gõ cửa” các nơi để chào hàng. Sau nhiều lần đúc rút kinh nghiệm, hoàn thiện, nâng cao chất lượng, phù hợp với thị trường, khoảng 15 năm trở lại đây, khách hàng mới thực sự thích thú với những mặt hàng mới này.

Về sản phẩm:

LÀNG NGHỀ SƠN MÀI
BỘ BÀN GHẾ

Từ việc sơn dầu tạo nên các bức tranh sơn mài và sơn son thếp vàng tại các cung tẩm. Đến nay những người thợ sơn Cát Đằng đã tạo ra rất nhiều các sản phẩm đa dạng, chủ yếu là đồ gia dụng gia đình (bàn ghế, giường, tủ…); đồ trang trí nội thất (bình, lọ, tranh, phù điêu, bát đĩa); Các sản phẩm khảm trai, khảm xà cừ tinh vi; các sản phẩm đồ thờ cúng trong gia đình, nhà thờ họ và cung đình (các pho Tượng, bàn thờ tự, lọ hoa, câu đối …..)

Về đầu vào của sản phẩm:

LÀNG NGHỀ CÁT ĐẰNG
SẢN PHẨM GHẾ MẠ VÀNG 24K

Trước đây, người làm sơn Cát Đằng khi làm các sản phẩm là đồ bằng gỗ phải đặt các sản phẩm gia công ban đầu tại làng La Xuyên. đặc biệt là các khâu pha chế gỗ và tạo hình như cưa xẻ, đục đẽo, gọt giũa. Đến nay người dân Cát Đằng đã có thể tự làm được các sản phẩm đó

Về khả năng tiêu thụ hàng hoá

Đầu ra cho sản phẩm: Sản phẩm có nguồn gốc từ Cát Đằng ngày nay không những được tiêu thụ mạnh trong nước mà cũng là mặt hàng xuất khẩu, được ưa chuộng tại nhiều thị trường khó tính như: Mỹ, EU, Nhật Bản, Nga, Úc và các nước ASEAN.

LÀNG NGHỀ CÁT ĐẰNG
BỘ CUỐN THƯ CÂU ĐỐI

Về quy mô sản xuất:

Trước năm 1960, nghề sơn mài Cát Đằng chỉ được sản xuất nhỏ lẻ từ các hộ gia đình.

Ngày 25 tháng 7 năm 1960, Hợp tác xã Sơn Mài Cát Đằng được thành lập. các xã viên của Hợp tác xã được hưởng lương, gạo và các chế độ như công chức, viên chức nhà nước.

Các đời chủ nhiệm của Hợp tác xã sơn mài gồm các ông Đinh Văn Thịnh, ông Ngô Văn Lân và cuối cùng là ông Đinh Khắc Thân.

Nhiệm vụ chính của Hợp tác xã sơn mài là sản xuất ra các sản phẩm mỹ nghệ  chủ yếu để xuất khẩu sang Liên Xô đổi lấy lương thực, vũ khí và quân trang quân dụng phục vụ cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước và một phần nhỏ tiêu dùng trong nước. Khi thị trường Liên Xô không còn, Hợp tác xã sơn mài tự giải thể, nghề cũng bị mai một dần. Tuy nhiên vào những năm đầu thế kỷ 21, do cơ chế thị trường.

Từ việc sản xuất nhỏ lẻ tại các hộ gia đình với chức năng chỉ gia công một phần hoặc một số phần công việc trong dây truyền sản suất một loại hàng hoá. Đến nay Cát Đằng đã có rất nhiều các cơ sở sản xuất lớn, tập trung và đảm nhiệm hầu như 100% công việc trong dây truyền sản xuất với các máy móc hiện đại, chính xác và đội ngũ lao động lành nghề. Các doanh nghiệp có từ 100 đến 200 công nhân thường xuyên làm việc.

Ngày 16/10/1992, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã về thăm Hợp tác xã Sơn mài Cát Đằng, động viên cán bộ và xã viên hợp tác xã.

nghề sơn cát đằng
Đại tướng Võ Nguyên Giáp thăm HTX làng nghề sơn mài

Đại tướng đã biểu dương, đánh giá cao Đảng ủy, chính quyền và nhân dân Cát Đằng đã phát huy truyền thống cách mạng, vươn lên phát triển kinh tế xã hội, cải thiện đời sống của người dân, đảm bảo tốt an ninh trật tự trên địa bàn.

Đại tướng mong muốn cán bộ, xã viên hợp tác xã Sơn mài Cát Đằng nỗ lực, sáng tạo ra nhiều sản phẩm mỹ nghệ vừa đẹp vừa bền đồng thời tăng cường tiếp thị,  quảng bá sản phẩm trong nước và quốc tế theo cơ chế thị trường.

Cùng với các doanh nghiệp sản xuất sản phẩm sơn mài nêu trên, Cát Đằng ngày nay có khoảng 75% số hộ gia đình có xưởng sản xuất sản phẩm sơn mài ngay tại nhà đã và đang tạo nên một làng nghề đông đúc, bền vững, hỗ trợ lẫn nhau trong dây truyền công nghệ sản xuất cũng như tiêu thụ sản phẩm, đồng thời nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường. Các xưởng sản xuất tại các hộ gia đình tham gia làm một hoặc một số công đoạn trong cả một dây truyền sản xuất sản phẩm tuỳ vào trình độ tay nghề và năng lực của họ. Như vậy, việc tạo ra các xưởng sản xuất theo quy mô hộ gia đình không những tận dụng được nguồn lao động nhàn dỗi trong gia đình, phát huy năng lực sở trường của mỗi hộ mà còn tạo nên sự gắn kết cao độ các cư dân trong vùng.

Về công nghệ sản xuất:

BÀN THỜ GỖ MÍT
MẪU BÀN THỜ CĐ-BT-34

Nghề sơn mài trước đây chỉ được làm bằng phương pháp thủ công, chủ yếu dựa vào đôi bàn tay của người lao động. Ngày nay, cùng với nền công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, người dân nơi đây đã mua sắm rất nhiều các trang thiết bị hiện đại, với độ chính xác cao như máy cưa, máy cắt gỗ theo thiết kế 3D trên máy vi tính; máy pha chế, phun sơn, máy bào, gọt, chẻ nứa.

máy đánh bóng sản phẩm; máy đóng giói sản phẩm v.v… Nhiều cơ sở sản xuất đã đăng ký bản quyền và in mã số, mã vạch trên sản phẩm…

Trong phát triển đa dạng của các ngành nghề Việt Nam, làng nghề Cát Đằng đã tồn tại từ lâu và hiện đang phát triển rất thịnh vượng. Có thể nói Cát Đằng mang những đặc trưng cho nghề thủ công truyền thống nói chung và nghề sơn mài nói riêng ở Việt Nam trên nhiều phương diện.

Nghề sơn mài đã và đang có vị trí, vai trò quan trọng trong đời sống của người dân làng Cát Đằng giải quyết phần lớn lao động trong làng và lao động ở các vùng lân cận, tăng thu nhập, cải thiện đời sống. Các sản phẩm của Cát Đằng có chỗ đứng nhất định trong đời sống tinh thần của con người.

Cũng chính vì nghề sơn mài Cát Đằng có lịch sử rất lâu đời và đã đảm bảo đầy đủ các yếu tố về giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật và giá trị sử dụng do đó Nghề sơn mài Cát Đằng đã được Nhà nước công nhận là “Di sản văn hoá vi vật thể Quốc gia” (Quyết định số 1852/QĐ-BVHTTDL, ngày 8-5-2017 của Bộ trưởng Bộ Văn hoá -Thông tin và Du lịch).

Nghề sơn mài Cát Đằng được vinh danh bởi đảm bảo các yếu tố: giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật, giá trị sử dụng

Là một làng nghề có lịch sử trên 600 năm tồn tại, phát triển, đến nay những nghệ nhân nghề Sơn mài Cát Đằng vẫn tiếp tục duy trì nghề truyền thống; đồng thời cải tiến, sáng tạo ra nhiều mẫu mã sản phẩm để phù hợp với nhu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu. Điều đó khẳng định sức sống mãnh liệt của nghề Sơn mài Cát Đằng có thể thích ứng và biến đổi theo xu thế hội nhập. Sự phát triển của nghề Sơn mài Cát Đằng với nhiều loại mặt hàng phong phú, đa dạng đã từng bước giới thiệu những giá trị truyền thống, bản sắc văn hóa địa phương và dân tộc ra khắp thế giới.

 

Ngày nay các nghệ nhân Cát Đằng đã có mặt ở nhiều địa phương, họ làm nghề và mở các lớp dạy nghề làm sơn mài. Cho dù ở đâu họ cũng sớm khẳng định sự tài hoa và luôn nhớ về ngày giỗ tổ nghề hàng năm.

Trong quá trình thực hành, vấn đề đạo đức nghề nghiệp luôn được các nghệ nhân làng nghề coi trọng, nhất là khi làm các sản phẩm để trưng bày, sử dụng ở những nơi tôn nghiêm như các di tích lịch sử – văn hóa. Nghề Sơn mài đã ăn sâu vào tâm thức của mỗi người dân Cát Đằng với hình thức “Cha truyền con nối, ông làm cháu biết” nhưng bí quyết làng nghề vẫn được truyền lại cho những người khác làng muốn theo nghề. Đó chính là giá trị nhân bản, nhân văn sâu sắc của nghề Sơn mài Cát Đằng.

Làng nghề Cát Đằng cung cấp thông tin chi tiết về bài viết
Nghề sơn Cát Đằng tồn tại và phát triển hơn 600 năm
Tên bài báo
Nghề sơn Cát Đằng tồn tại và phát triển hơn 600 năm
Thông tin mô tả chi tiết
Trong bức tranh chung của nghề sơn truyền thống Việt Nam, nghề sơn Cát Đằng có một vị trí riêng và khá đặc biệt. Những người làm sơn Cát Đằng đã tạo ra cho nghề sơn của Làng những sức thái riêng biệt mà không địa phương nào có được, đó là:
Nhà báo
Bản quyền nội dung
Làng nghề Cát Đằng
Logo
Hotline: 0353.247.247
Chat Facebook
Gọi điện ngay