Ý nghĩa cổng tam quan trong văn hóa Việt

Cổng tam quan có ý nghĩa vô cùng đặc biệt, không chỉ thể hiện văn hóa tâm linh sâu sắc của người Việt mà còn là di sản dân tộc mang dấu ấn sâu đậm của thời kỳ phong kiến. Với những người con xa quê hương, xóm làng, chiếc cổng tam quan với cây đa, giếng nước, sân đình chính là hình ảnh thân thuộc nhất về nơi cắt rốn chôn rau. Ngày nay, một số dòng họ cũng xây dựng cổng nhà thờ là cổng tam quan để tạo nên khung cảnh cổ kính, trang nghiêm cho nơi thờ tự của dòng họ.

Cổng tam quan – sản phẩm văn hóa độc đáo của người Việt

Cổng tam quan là loại cổng được xây dựng theo kiến trúc đặc biệt với hai cổng nhỏ hai bên và một cổng to nằm ở giữa. Cổng có mái cong uốn lượn, hai bên có câu đối mang ý nghĩa riêng ở từng địa phương hoặc mỗi công trình. Cổng tam quan có thể được xây dựng bằng nhiều loại vật liệu khác nhau như gạch, đá, xi măng… trong đó, cổng đá được cho là có giá trị cao nhất, thể hiện sự công phu trong trong quá trình chế tác và có tính thẩm mỹ cao. Cổng tam quan mang nhiều ý nghĩa khác nhau tùy theo vị trí xây dựng cổng.

Ở trước cửa chùa, cổng tam quan được xây dựng và được hiểu theo ý nghĩa về ba cách nhìn của Phật giáo là “không quan” –cái vô thường , “hữu quan” – cái sắc và “trung quan” – thể hiện sự hài hòa, trung dung của cả hai. Cổng tam quan ở chùa chiền cũng có thể được hiểu là Tam bảo – ba cơ sở chính của Phật giáo là Phật, Pháp, Tăng. Bên trái cổng chùa thường được điêu khắc hình thanh long, bên phải cổng chùa khắc họa hình bạch hổ. Khách hàng hương ra vào chùa đều đi vào từ cửa trái, về bằng cửa phải, gọi là “nhập thanh long, xuất bạch hổ”, ngụ ý là rước lộc, phúc đức của chùa về nhà. Vì thế, ở các khu vực chùa chiền, miếu mạo, cổng tam quan mang ý nghĩa tâm linh vô cùng sâu sắc, gắn liền với giáo lý đạo Phật – loại hình tôn giáo phổ biến nhất ở nước ta hiện nay.

Không chỉ được xây dựng ở chùa, cổng tam quan còn được xây dựng làm cổng làng, đình, đền, miếu ở nhiều địa phương khác nhau trên cả nước. Theo các bậc cổ nhân, cổng tam quan cũng thể hiện cấp bậc của những người đến vãn cảnh hay lễ bái. Trong những dịp tiếp đón nhà vua, vua sẽ đi vào từ cổng lớn, cổng bên phải là lối của quan văn, cổng bên trái là lối của quan võ. Với những buổi tế, lễ hội làng, cửa chính của cổng đình làng dành cho các vị chức sắc, cao niên, hai cửa phụ hai bên dành cho trung niên hoặc thanh niên, thể hiện sự tôn kính và trang trọng đối với bậc tiền bối. Trải qua những thời kỳ lịch sử với bom đạn và bão tố thời gian, những chiếc cổng tam quan cổ xưa nay đã không còn nhiều, hoặc còn lại nhưng được phục dựng theo nguyên tác cũ. Đa phần các công trình cổng tam quan làm từ gạch vữa đều nhanh bị xuống cấp, duy chỉ có cổng đá là bền bỉ nhất và được đánh giá là có thẩm mỹ cao.

Cổng đá – mẫu cổng tam quan được ưa chuộng nhất hiện nay

Như đã giới thiệu từ trước, các công trình cổng tam quan có thể xây dựng từ nhiều loại vật liệu khác nhau, song cổng đá là loại cổng có độ bền cao và mang nhiều giá trị. Trong quan niệm của người Việt, đá là một loại vật liệu “thiêng” được nhắc đến nhiều trong các truyền thuyết hoặc trong các câu chuyện tâm linh. Vì thế, xây dựng cổng tam quan bằng đá không những làm tăng vẻ đẹp cổ xưa, sự độc đáo của công trình, giúp cho công trình bền vững với thời gian mà còn góp phần hun đúc nên giá trị linh thiêng sâu sắc.

Qua bàn tay khéo léo của người nghệ nhân, những khối đá vô tri được đẽo gọt, chế tác trở thành tác phẩm đồ sộ với những mái vòm uốn lượn, hoa văn rồng phượng đẹp mắt và tinh tế. Đá được dùng để chế tác cổng tam quan thường là mẫu đá xanh hoặc ghi sáng có độ bền cao, màu sắc đẹp, phù hợp với phong thái cổ kính của công trình.

Ý nghĩa Cổng tam quan theo quan niệm của Phật giáo

Ý nghĩa phổ biến nhất của kiến trúc cổng tam quan đó là tượng trưng cho ba cách nhìn của Phật giáo bao gồm “hữu quan”, “không quan” và “trung quan” . Trong đó, “hữu quan” là thể hiện cái sắc (giả), “không quan” là tượng trưng cho cái không (vô thường) và “trung quan” là thể hiện sự trung dung của cả hai yếu tố sắc và không.

Nhưng cũng có một thuyết khác lý giải rằng cổng tam quan là ý niệm về ‘tam giải thoát môn” bao gồm các cửa vô tác, vô tướng và vô không để có thể bước vào cõi Niết Bàn. Chỉ khi con người hiểu được ý nghĩa của ba cửa này thì mới có thể thoát khỏi được những sân si, oán hận, đau khổ để tìm được sự bình yên, an lạc trong tâm hồn.

Ngoài ra, cổng tam quan còn có mang một ý nghĩa khác là cổng dành cho Tam bảo.

Ý nghĩa theo quan niệm của thời vua chúa xưa

Vào thời vua chúa ngày xưa, các công trình thường xây dựng cổng tam quan. Đó là bởi quy định lối chính giữa là dành cho vua, bên cửa tả dành cho quan văn, bên cửa hữu dành cho quan võ. Chính vì vậy, các cổng làng hay các công trình đền, chùa, đình, miếu, lăng mộ đều xây dựng kiểu cổng tam quan để đón vua chúa về thăm. Vào những ngày thường, cửa chính thường được đóng chỉ mở hai cửa hai bên trừ các dịp lễ lớn hay đón vua, chúa về thăm thì cửa chính mới mở.

Nhu cầu sử dụng cổng tam quan bằng đá hiện nay

Cổng tam quan thường được sử dụng trong các công trình kiến trúc tâm linh thờ cúng như đình, chùa, miếu mạo hay tại các từ đường, nhà thờ họ của các gia đình, dòng tộc,..Hiện nay, người ta sử dụng nhiều chất liệu khác nhau để xây dựng cổng tam quan cho các công trình như gạch đá, xi măng hay đá nguyên khối,…Mỗi loại chất liệu đều có những ưu điểm riêng tuy nhiên ngày nay người ta ưa chuộng sử dụng chất liệu đá nguyên khối để xây dựng cổng tam quan hơn. Chất liệu đá nguyên khối không chỉ đảm bảo giá trị thẩm mỹ mà còn có độ bền cao toát lên vẻ đẹp sang trọng nhưng lại cổ xưa, độc đáo và tinh tế, giá thành cũng hợp lý.

Việc sử dụng chất liệu đá nguyên khối trong việc xây dựng cổng tam quan đá thường là đá nguyên khối có màu xanh hoặc ghi xám được khai thác tự nhiên, màu sắc sáng bóng tự nhiên, dễ chế tác khắc họa những họa tiết hoa văn phù hợp với văn hóa tâm linh truyền thống người Việt.

Cổng Tam Quan từ lâu đã trở thành một biểu tượng tại Việt Nam. Cổng Tam Quan không chỉ đơn giản là một chiếc cổng mà còn mang ý nghĩa to lớn.

Trên đây là bài viết Làng Nghề Cát Đằng sưu tập từ nhiều nguồn thông tin khác nhau.

Làng nghề Cát Đằng cung cấp thông tin chi tiết về bài viết
Tên bài báo
Ý nghĩa cổng tam quan trong văn hóa Việt
Thông tin mô tả chi tiết
Cổng tam quan có ý nghĩa vô cùng đặc biệt, không chỉ thể hiện văn hóa tâm linh sâu sắc của người Việt mà còn là di sản dân tộc mang dấu ấn sâu đậm của thời kỳ phong kiến. Với những người con xa quê hương, xóm làng, chiếc cổng tam quan với cây đa, giếng nước, sân đình chính là hình ảnh thân thuộc nhất về nơi cắt rốn chôn rau. Ngày nay, một số dòng họ cũng xây dựng cổng nhà thờ là cổng tam quan để tạo nên khung cảnh cổ kính, trang nghiêm cho nơi thờ tự của dòng họ.
Nhà báo
Bản quyền nội dung
Làng nghề Cát Đằng
Logo
Hotline: 0353.247.247
Chat Facebook
Gọi điện ngay