79 lượt xem

Khái quát về tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam

Bất kỳ quốc gia, dân tộc nào cũng có một số loại tín ngưỡng dân gian truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam luôn được nhắc đến với sự đa dạng, trang trọng và hết mực tôn kính. Bởi lẽ, nước ta nằm trong khu vực nhiệt đới ẩm gió mùa. Từ thời xa xưa người dân đã có thói quen gắn bó với thiên nhiên. Việc thờ cúng các vị thần tự nhiên cũng từ đó mà hình thành và trở nên gần gũi. Vì thế, tín ngưỡng dân gian luôn giữ vai trò quan trọng trong cuộc sống của người dân Việt. 

Tín ngưỡng và tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam

Tìm hiểu về tín ngưỡng

Tín ngưỡng thể hiện niềm tin có hệ thống. Niềm tin đó được sử dụng vào việc giải thích thế giới với hi vọng mang lại bình yên cho con người. Nó còn thể hiện giá trị và ý nghĩa của cuộc sống bền vững.

Tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam 

  • Ở Việt Nam tín ngưỡng mang tính dân tộc.
  • Tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam thường không có hệ thống điều hành hay tổ chức cụ thể.
  • Tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam mang tính dụng. Tức là, nó ra đời và tồn tại dựa trên việc phục vụ nhu cầu tinh thần trực tiếp và cần thiết cho người dân.
  • Cơ sở của mọi tín ngưỡng là niềm tin, sự ngưỡng vọng của con người vào cái thiêng – cái siêu nhiên. Những thứ đó là thứ mà con người không thể nhìn thấy hay cầm, nắm, sờ, mó được. Niềm tin vào cái “siêu nhiên” ra đời, tồn taị và phát triển cùng con người.
  • Tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam mang tính hỗn dung. Nó thể hiện ở niềm tin vào các vị thần khác nhau trong tiềm thức mỗi con người.
  • Người Việt thể hiện sự bàng bạc trong niềm tin. Tức là, đa số người dân không là tín đồ của riêng một loại tín ngưỡng cụ thể nào. Người dân có thể đến đình, chùa, phủ…miễn sao họ cảm thấy tin tưởng và thoải mái.
  • Trước sự du nhập của các tôn giáo ngoại lai, người Việt không tiếp nhận một cách thụ động mà luôn có sự cải biến cho gần gũi với tư tưởng, tôn giáo bản địa.

Tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam – Tín ngưỡng sùng bái tự nhiên

Từ thời xa xưa, người Việt chủ yếu sống dựa vào tự nhiên. Bởi vậy, người dân gắn bó với nó là điều hoàn toàn dễ hiểu. Việc thờ cúng các vị thần tự nhiên (Nhiên Thần) không còn xa lạ với người dân Việt. Tín ngưỡng sùng bái tự nhiên bao gồm:

Thờ Bà Trời, Bà Đất, Bà Nước

Đây là những nữ thần cai quản thiên nhiên, có ý nghĩa đối với cuộc sống người dân. Bà Trời hay còn có tên gọi khác là mẫu Thượng Thiên, mẫu Cửu Trùng, Thiên Mụ…Hiện nay, vẫn có nhiều gia đình thờ bà Trời ở góc sân còn gọi là Thiên Đài. Bà Đất, bà Nước tồn tại dưới dạng nữ thần khu vực: bà Chúa Xứ, bà Chúa sông, chúa Lạch…Ba bà này làm nên dạng tín ngưỡng Tam Phủ.

Thờ Tứ Pháp

Đại diện cho 4 hiện tượng tự nhiên quen thuộc với con người chính là Mây –  Mưa –  Sấm – Chớp. Vì vậy, trong tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam không thể không kể đến thờ 4 vị thần này.

Tín ngưỡng thờ động vật

Thờ động vật hay còn gọi là thờ thú là một tín ngưỡng quen thuộc của người Việt Nam. Những con vật được thờ thường là:

  • Con vật có sức mạnh: Hổ, voi, cá voi, rồng, ngựa, rắn, cá sấu…
  • Con vật hiền lành: chó, hạc, dơi, cóc…

Tín ngưỡng thờ thực vật

Thực vật được người Việt tôn sùng phải kể đến là cây lúa (Thần Lúa, Mẹ Lúa, Hồn Lúa), cây cau, dâu, cây đa, quả bầu…

Phồn thực và sùng bái con người – Tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam

Tín ngưỡng phồn thực và sùng bái con người tồn tại song song với triết lý âm dương. Phồn thực có nghĩa là sinh sôi nảy nở nhiều. Vai trò của tín ngưỡng phồn thực rất lớn, điều đó thể hiện qua hình ảnh chiếc trống đồng:

  • Hình ảnh của trống đồng phát triển từ cối giã gạo
  • Cách đánh trống theo hướng cầm chày đâm lên mặt trống
  • Tâm trống đồng biểu hiện cho sinh thực khí nam, xung quanh là hình lá có rãnh biểu hiện cho sinh thực khí nữ
  • Xung quanh mặt trống đồng có gắn tượng cóc, một biểu hiện của tín ngưỡng phồn thực.

Tín ngưỡng phồn thực ở Việt Nam tồn tại dưới 2 dạng chính sau:

Thứ nhất, tín ngưỡng thờ sinh thực khí

Đây là hình thái đơn giản của tín ngưỡng phồn thực. Việc thờ sinh thực khí xuất hiện trên các cột đá từ trước công nguyên. Với hình thái này con người sẽ thờ sinh thực khí nam và sinh thực khí nữ. Hiện nay, ở Bắc Ninh còn có tục rước cặp sinh thực khí bằng gỗ. Sau đó, người dân đem đốt chúng và chia cho mọi người lấy may mắn.

Thứ hai, tín ngưỡng thờ hành vi giao phối

Thờ hành vi giao phối là tín ngưỡng phồn thực độc đáo của người Việt Nam nói riêng và khu vực Đông Nam Á nói chung. Nó được tái hiện trên mặt trống đồng tìm thấy ở Yên Bái – TCN. Ngoài ra, ở hội đền Hùng hàng năm còn có điệu múa “Tùng dí” hay phong tục “giã cối đón dâu” cũng là một biểu hiện của tín ngưỡng phồn

Tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam – Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên

Nói đến tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam không thể không kể đến tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. Nó thể hiện tấm lòng hiếu thảo của con cháu luôn hướng về nguồn cội. Hơn nữa, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên còn thể hiện niềm tin, nó mang giá trị về mặt tâm linh sâu sắc.

Tổ tiên trước tiên được biết đến là những người đã sinh ra ta, có chung huyết mạch: ông bà, cha mẹ. Bên cạnh đó, tổ tiên còn là những người có công với làng xóm, đất nước: VD Trần Hưng Đạo, mẹ Âu Cơ…Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên nhắc nhở chúng ta dù ở gần hay xa quê hương vẫn luôn nhớ tới tổ tiên đã khuất. Nó còn cho chúng ta niềm tin rằng dù đã khuất nhưng tổ tiên vẫn luôn bên ta, phù hộ độ trì để chúng ta có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam – Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam có từ lâu đời và được truyền qua nhiều thế hệ. Đây là tín ngưỡng thờ cúng thần Nông, vua Hùng, Sơn Tinh, Âu Cơ, Lạc Long Quân…Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ngày càng thấm sâu vào hệ tư tưởng của người dân Việt Nam. Nó thể hiện khát vọng về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc và an lành. Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương còn thể hiện đạo lí “Uống nước nhớ nguồn”  và truyền thống văn hóa của dân tộc Việt.

Thờ Mẫu –  Tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam

Thờ Mẫu là tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam có lịch sử lâu đời. Đây là tín ngưỡng  hướng tới cuộc sống thực tại của con người. Tín ngưỡng thờ Mẫu với hi vọng mang về nhiều tài lộc, sức khỏe và may mắn. Tâm chính là giá trị cốt lõi của tín ngưỡng thờ Mẫu. Mẫu dạy con người biết sống hướng thiện, làm việc tốt, tâm trong sáng…Tín ngưỡng thờ Mẫu còn gắn liền với nghệ thuật Chầu văn hay còn gọi là Hát Văn. Đây là loại hình nghệ thuật được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

Tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam – Tín ngưỡng thờ Thành Hoàng làng

Thành Hoàng là một vị thần được tôn thờ trong các đình làng ở Việt Nam. Tín ngưỡng này được du nhập vào nước ta từ thời nhà Đường và được lưu truyền qua các triều đại phong kiến. Thành Hoàng được phong các mỹ tự, các tước vị  là do có công giúp dân, giúp nước.

Tín ngưỡng thờ Thành Hoàng làng dần dần lan truyền rộng rãi đến các vùng nông thôn. Người dân suy tôn Thành Hoàng làng là những vị thần bảo vệ cuộc sống cho dân. Trong đó phải kể đến công lao của những vị anh hùng có công với làng với nước. Các vị anh hùng thường được tôn vinh như Hai Bà Trưng, Trần Quốc Toản, Trần Hưng Đạo, thần núi Tản Viên…Có những làng còn thờ những vị Thành Hoàng làm nghề ăn xin, ăn trộm..

Trên đây, là những tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam còn phổ biến đến ngày nay. Các loại tín ngưỡng này có lịch sử lâu đời và có giá trị tinh thần sâu sắc. Tâm là giá trị cốt lõi của các loại tín ngưỡng. Hi vọng, bài viết sẽ mang đến cái nhìn toàn diện và giúp ích cho bạn khi tìm hiểu về vấn đề này

Làng nghề Cát Đằng cung cấp thông tin chi tiết về bài viết
Khái quát về tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam
Tên bài báo
Khái quát về tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam
Thông tin mô tả chi tiết
Bất kỳ quốc gia, dân tộc nào cũng có một số loại tín ngưỡng dân gian truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam luôn được nhắc đến với sự đa dạng, trang trọng và hết mực tôn kính.  
Nhà báo
Bản quyền nội dung
Làng nghề Cát Đằng
Logo
Hotline: 0353.247.247
Chat Facebook
Gọi điện ngay