730 lượt xem

Tìm hiểu về tín ngưỡng sùng bái tự nhiên ở Việt Nam

tín ngưỡng thờ cúng

Tín ngưỡng là hệ thống các niềm tin mà con người hướng tới để giải thích thế giới và cầu mong sự an lành. Tín ngưỡng sùng bái tự nhiên là một trong hệ thống tín ngưỡng ở Việt Nam tồn tại từ lâu đời. Bài viết sau đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về nó. 

Một vài nét cơ bản về tín ngưỡng sùng bái tự nhiên ở Việt Nam

tín ngưỡng sùng bái
Rước kiệu

Tín ngưỡng sùng bái tự nhiên ở Việt Nam hình thành và phát triển như một tất yếu. Bởi lẽ, con người ngay từ khi sinh ra đã gắn bó mật thiết với tự nhiên. Con người phải dựa vào tự nhiên để kiếm sống đồng thời cũng phải chiến đấu chống lại sự hung dữ của nó.

Nền nông nghiệp lúa nước càng khẳng định sự gắn bó giữa con người và thiên nhiên luôn bền chặt. Việc đồng thời phụ thuộc vào nhiều yếu tố tự nhiên dẫn đến lối tư duy tổng hợp. Vì vậy, con người bắt đầu sùng bái nhiều yếu tố trong tự nhiên: đất, nước, trời, mây, mưa, sấm, chớp hay cả động vật, thực vật. Tín ngưỡng đa thần là nét nổi bật trong  tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam

Thờ thần mặt trời là một hình thức của tín ngưỡng sùng bái tự nhiên

Tục thờ thần mặt trời là tín ngưỡng bắt nguồn từ vùng nông nghiệp Đông Nam Á.  Dân nước Văn Lang xưa đã theo lệ thờ thần mặt trời. Mặt trời được xem như đấng thiêng liêng và có quyền năng hơn các vị thần khác. Hình ảnh mặt trời tỏa sáng và hơi nóng là vật thiêng liêng được dân gian tôn thờ. Hình ảnh này còn lưu trên mặt trống đồng, coi như chứng tích văn hóa cổ đại của dân tộc Việt Nam.

Tín ngưỡng sùng bái tự nhiên – Thờ Bà Trời, Bà Đất, Bà Nước

Tính chất âm tính của văn hóa nông nghiệp dẫn đến hệ quả trong quan hệ xã hội. Đó chính là lối sống thiên về tình cảm và coi trọng phụ nữ. Trong tín ngưỡng việc coi trọng phụ nữ thể hiện ở việc thờ tràn lan các nữ thần. Và cái đích mà người Việt Nam hướng tới là sự phồn thực cho nên nữ thần người dân thờ không phải là các cô gái trẻ đẹp mà là các mẹ – Mẫu. Chính vì vậy, việc thờ bà Trời, bà Đất, bà Nước cũng theo đó mà hình thành và phát triển.

Đây là những nữ thần cai quản thiên nhiên, có ý nghĩa đối với cuộc sống người dân. Bà Trời hay còn có tên gọi khác là mẫu Thượng Thiên, mẫu Cửu Trùng, Thiên Mụ…Hiện nay, vẫn có nhiều gia đình thờ bà Trời ở góc sân còn gọi là Thiên Đài. Bà Đất, bà Nước tồn tại dưới dạng nữ thần khu vực: bà Chúa Xứ, bà Chúa Sông, Chúa Lạch…Ba bà này làm nên dạng tín ngưỡng Tam Phủ. Về sau do ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc có thêm Ngọc Hoàng, thổ công và hà bá.

tín ngưỡng thờ cúng
Tín ngưỡng thờ cúng

Tín ngưỡng sùng bái tự nhiên – Thờ tứ Pháp

tín ngưỡng sùng bái
thờ tứ pháp

Tứ pháp là các nữ thần trong tín ngưỡng dân gian của người Việt Nam. Đó cũng chính là 4 hiện tượng tự nhiên thường gặp: Mây – Mưa – Sấm – Chớp. Các hiện tượng tự nhiên này có vai trò và ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với cư dân nông nghiệp.

Các vị thần đó gồm:

  1. Pháp Vân (nữ thần mây)
  2. Pháp Vũ (nữ thần mưa)
  3. Lôi – pháp Lôi (nữ thần sấm)
  4. Pháp Điện (nữ thần chớp).

Một số nhóm tứ pháp ở nước ta:

Nhóm tứ pháp Hà Nội

  • Chùa Keo thờ pháp Vân
  • Chùa Nành thờ pháp Vân
  • Huyện Thanh Trì có chùa Sét thờ tứ pháp
  • Chùa Pháp Vân thờ pháp Vân
  • Chùa Đậu thờ pháp Vũ

Tứ pháp ở Bắc Ninh

tín ngưỡng thờ mẫu
tín ngưỡng thờ mẫu
  • Thờ pháp Vân ở chùa Dâu
  • Thờ pháp Vũ ở chùa Đậu
  • Chùa tướng thờ pháp Lôi
  • Chùa Dàn thờ pháp Điện

Nhóm tứ pháp Hà Nam

  • Thờ pháp Vân ở chùa Quế Lâm
  • Chùa bà Đanh thờ pháp Vũ
  • Chùa Đặng Xá thờ pháp Lôi
  • Thờ pháp Điện ở chùa Bầu

Nhóm tứ pháp Hưng Yên

  • Chùa Thái Lạc thờ Pháp Vân
  • Chùa Hồng Cầu thờ Pháp Vũ
  • Thờ Pháp Lôi ở chùa Nhạc Miếu
  • Chùa Hồng Thái thờ Pháp Điện

Tín ngưỡng sùng bái tự nhiên – Thờ động vật và thực vật

tín ngưỡng thờ cúng
thờ rắn

Thờ động vật hay còn gọi là thờ thú là một tín ngưỡng quen thuộc của người Việt Nam. Những con vật được thờ thường là:

  • Con vật có sức mạnh: Hổ, voi, cá voi, ngựa, rắn, cá sấu…
  • Con vật hiền lành: chó, hạc, dơi, cóc…

Hình tượng con rồng đã trở thành linh thiêng trong tín ngưỡng của người dân Việt nói riêng và khu vực Đông Nam Á nói chung. Hình ảnh con rồng phổ biến trên điêu khắc thời Lý, Trần, Lê. Người dân quan niệm rằng do nếp sống tình cảm, hiếu hòa đã cảm biến con cá sấu gian ác thành con rồng hiền lành. Con rồng linh thiêng sẽ phù hộ cho người dân nông nghiệp.

Thực vật được tôn sùng nhất chính là cây lúa. Lúa được người dân tôn là Thần Lúa, mẹ Lúa hay Hồn Lúa. Tiếp theo đó là các loại cây như cây cau, cây dâu, quả bầu, cây đa…

tín ngưỡng thờ động vật
thờ ngựa ( đền thờ bạch mã )

Tín ngưỡng thờ rắn của người Khmer – Tín ngưỡng sùng bái tự nhiên

Sự hình thành và phát triển của tín ngưỡng sùng bái tự nhiên là tất yếu ở Việt Nam. Bởi lẽ, ngay từ khi sơ khai con người đã gắn bó, gần gũi với nó. Trải qua bao cuộc chiến tranh chống thù trong, giặc ngoài sự gắn bó đó càng trở nên mật thiết. Ngày nay, tuy cuộc sống càng phát triển nhưng sự hòa hợp giữa tự nhiên và con người là không thể phủ nhận. Vì vậy, tín ngưỡng sùng bái tự nhiên vẫn tồn tại và là động lực để con người vượt qua khó khăn trong cuộc sống./

Làng nghề Cát Đằng cung cấp thông tin chi tiết về bài viết
Tìm hiểu về tín ngưỡng sùng bái tự nhiên ở Việt Nam
Tên bài báo
Tìm hiểu về tín ngưỡng sùng bái tự nhiên ở Việt Nam
Thông tin mô tả chi tiết
Tín ngưỡng sùng bái tự nhiên là một trong hệ thống tín ngưỡng ở Việt Nam tồn tại từ lâu đời. Bài viết sau đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về nó. 
Nhà báo
Bản quyền nội dung
Làng nghề Cát Đằng
Logo
Hotline: 0353.247.247
Chat Facebook
Gọi điện ngay