113 lượt xem

Tìm hiểu về Tứ Phủ trong tín ngưỡng thờ Mẫu ở Việt Nam

tín ngưỡng thờ cúng

Tứ Phủ trong tín ngưỡng thờ Mẫu ở Việt Nam mang nhiều nét đặc trưng. Đây cũng là một hiện tượng phổ biến và có nguồn gốc lịch sử, xã hội sâu xa. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về tín ngưỡng thờ Mẫu nói chung và Tứ Phủ trong tín ngưỡng thờ Mẫu nói riêng.

tín ngưỡng thờ mẫu
bàn thờ mẫu

Khái quát chung về tín ngưỡng thờ Mẫu ở Việt Nam

tín ngưỡng thờ cúng
bàn thờ sơn trang

Tín ngưỡng thờ Mẫu là tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam. Nó được hình thành và phát triển cùng với quá trình lịch sử dựng nước và giữ nước.

  • Thời kỳ sơ khai: Thời kỳ này tín ngưỡng thờ Mẫu bắt đầu được hình thành (Thế kỷ XVI và XVII). Phủ Giày chính là quê Mẫu và Đền Sóng là nơi Mẫu hiển linh. Đầu tiên, người ta thờ nữ thần sau đó tôn lên làm Mẫu Thần.
  • Thời kỳ phổ biến: Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX các điện thờ Mẫu mọc lên khắp nơi. Điều này thể hiện một tâm thức hướng về cội nguồn khi đất nước rơi vào sự đô hộ của thực dân Pháp.
  • Phục hồi: Đây là giai đoạn các đình, chùa, miếu mạo được trùng tu, phục hồi. Theo đó, các lễ hội dân gian được tổ chức thường xuyên ở các làng xã.

Tín ngưỡng thờ Mẫu mang nhiều ý nghĩa sâu sắc:

  • Tín ngưỡng thờ Mẫu ra đời trên cơ sở niềm tin và khát vọng của con người vào thế lực siêu nhiên. Đó là ước muốn về cuộc sống an lành, hòa hợp với tự nhiên.
  • Là tín ngưỡng có giá trị nhân văn sâu sắc. Nó thể hiện sự biết ơn, tôn trọng đối với người mẹ – Mẫu và ước vọng giải phóng phụ nữ khỏi những áp bức, bất công của xã hội.
  • Đảm bảo sự cân bằng trong đời sống tinh thần của người dân.
  • Tín ngưỡng thờ Mẫu ở Nam Bộ hướng tới cuộc sống thực tại, trần tục và gần gũi.

Tứ phủ trong tín ngưỡng thờ Mẫu – Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên

tín ngưỡng thờ cúng
bàn thờ mẫu

Đây là Mẫu sáng tạo ra bầu trời và làm chủ mọi nguyền năng tự nhiên như mây – mưa – sấm – chớp. Theo quan niệm Mẫu Liễu Hạnh chính là Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên. Đây cũng là Mẫu được thờ cúng nhiều nhất trong tín ngưỡng thờ Mẫu ở nước ta. Thánh Mẫu Liễu Hạnh vừa là Thiên thần vừa là người gần gũi với nhân dân. Mẫu có chồng, con và đi mọi nơi để trừ ác, giúp đỡ người dân. Điều đó khiến cho người dân vừa nể vừa tôn trọng.

Thánh Mẫu Liễu Hạnh được thờ ở Phủ. Phủ Giày chính là quê hương của Mẫu. Ngoài ra, Mẫu còn được thờ ở Phủ Sòng Sơn – Thanh Hóa và Phủ Tây Hồ – Hà Nội.

Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn là một trong Tứ phủ của tín ngưỡng thờ Mẫu

tín ngưỡng thờ mẫu
mẫu đệ nhị thượng ngàn

Mẫu Thượng Ngàn hay còn có tên gọi khác là Bà Chúa Thượng Ngàn. Đây là một trong ba vị Mẫu được thờ cúng tại điện Mẫu, bên cạnh đình hoặc chùa. Mẫu được tạc tượng thành người phụ nữ đẹp, phúc hậu và ngồi ở tư thế thiền. Chân Mẫu được xếp bằng và hai tay chắp, Mẫu diện trang phục màu xanh cùng hai vị là Mẫu Thượng Thiên và Mẫu Thoải.

Theo truyền thuyết Mẫu Thượng Ngàn là con gái của Sơn Tinh. Khi còn là công chúa Thượng Ngàn, Mẫu thường thay cha đảm nhận công việc dưới trần. Tức là, nghĩa là trông coi tất cả 81 cửa rừng và các miền núi non hang động. Khi trở thành chúa tể của miền núi non Mẫu vẫn luôn làm việc chăm chỉ. Mẫu cũng dạy bảo con người chu đáo, tỉ mỉ. Mẫu được người dân tôn thờ và được coi là hồn thiêng của sông núi.

Tứ phủ trong tín ngưỡng thờ Mẫu – Mẫu Đệ Tam Thoải Cung

tín ngưỡng thờ cúng
lễ dâng mẫu

Mẫu Thoải được Ngọc Hoàng Thượng đế ban cho sức mạnh và tài năng nhất là tài sông nước như nam giới. Theo quan niệm dân gian Mẫu Thoải sẽ có mặt ở mọi nơi để phù hộ cho con người nhất là vùng sông nước. Vì đức độ và thương yêu con dân nên bà được phong làm Đệ Tam Thánh Mẫu trong Tam Tòa Thánh Mẫu. Mẫu Thoải có trong nguồn nước chúng ta uống. Con người khỏe mạnh, cây cối tốt tươi cũng nhờ nguồn nước mẹ ban. Vì vậy, có thể nói công đức của Mẫu rất lớn.

Đây là vị nữ thần có nhiệm vụ cai quản vùng sông nước. Vì vậy, mỗi khi bước xuống đò, qua một khúc sông rộng, người ta thường lẩm nhẩm cầu khấn, xin Mẫu phù hộ độ trì. Khi người dân phải chịu cảnh hạn hán Mẫu sẽ phái tướng sĩ đi làm mưa. Khi bão lụt Mẫu sẽ hóa phép để gió yên, mưa tạnh.

Mẫu Thoải được thờ tại hầu hết các đền, chùa có bàn thờ Mẫu. Mẫu còn được tôn thờ thành Thành Hoàng tại những nơi sinh sống bằng nghề sông nước.

Tứ phủ trong tín ngưỡng thờ Mẫu – Mẫu Địa Phủ

tín ngưỡng thờ cúng
mẫu địa phủ

Địa Mẫu là một trong năm người con của ông Trời. Do sinh ra xấu xí và cơ thể còn bốc mùi hôi thối nên không ai dám lại gần. Bởi vậy, Mẫu quyết định xuống trần gian và đào hang sâu sinh sống từ đó đến nay. Mẫu đặt tên cho nơi ở mới của mình là Địa Phủ. Mẫu còn nặn ra những con quỷ để bầu bạn với mình. Linh hồn người chết khi đó không có chỗ nương tựa nên vẫn vương vấn ở trần gian. Điều đó, tạo nên mối nguy hại vì nó thường xuyên quấy rối cuộc sống nơi trần gian. Ngọc Hoàng liền ra lệnh cho Mẫu tiếp nhận những linh hồn này.

Do Mẫu là người công bằng nên không chấp nhận việc các linh hồn được đối xử như nhau. Vì thế, Mẫu đặt ra những hình phạt dưới địa phủ. Cũng chính Mẫu trở thành người xử tội, lũ quỷ sẽ là người thực thi hình phạt. Do người sinh ra ngày càng nhiều và số người chết cũng tăng lên nên Mẫu giải quyết không xuể. Lũ quỷ mà Mẫu tạo ra cũng không đủ thông minh để đảm nhận công việc. Chính vì vậy, Mẫu đã lựa chọn ra một linh hồn thay mình thực hiện công việc phán xét – Địa Vương.

Qua bài viết các bạn đã hiểu rõ hơn về tín ngưỡng thờ Mẫu ở nước ta. Đồng thời, nó cũng giúp bạn có cái nhìn sâu sắc hơn về Tứ Phủ trong tín ngưỡng thờ Mẫu./

Làng nghề Cát Đằng cung cấp thông tin chi tiết về bài viết
Tìm hiểu về Tứ Phủ trong tín ngưỡng thờ Mẫu ở Việt Nam
Tên bài báo
Tìm hiểu về Tứ Phủ trong tín ngưỡng thờ Mẫu ở Việt Nam
Thông tin mô tả chi tiết
Tứ Phủ trong tín ngưỡng thờ Mẫu ở Việt Nam mang nhiều nét đặc trưng. Đây cũng là một hiện tượng phổ biến và có nguồn gốc lịch sử, xã hội sâu xa. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về tín ngưỡng thờ Mẫu nói chung và Tứ Phủ trong tín ngưỡng thờ Mẫu nói riêng.
Nhà báo
Bản quyền nội dung
Làng Nghề Cát Đằng
Logo
Hotline: 0353.247.247
Chat Facebook
Gọi điện ngay