124 lượt xem

Làng Nghề Cát Đằng tìm hiểu về đèn dầu cổ một thời vang bóng

đèn dầu cổ

Làng Nghề Cát Đằng tìm hiểu về đèn dầu cổ một thời vang bóng.

Khi trở thành “của hiếm”, những chiếc đèn dầu cổ của một thời xa vắng bỗng trở thành một món đồ cổ được nhiều nhà sưu tầm săn lùng ráo riết…

Những chiếc đèn dầu cổ đã theo chân các nhà truyền giáo người Pháp vào Việt Nam từ những thập niên cuối thế kỷ 19. Vào thời kỳ này, chúng vẫn là một vật dụng xa xỉ chỉ dành cho những nhà giàu có.

đèn dầu cổ
đèn dầu bát tràng

Một thời gian sau đó, hãng dầu Shell của Mỹ mang dầu hỏa sang bán ở Việt Nam. Thế nhưng, do thói quen dùng dầu lạc, nến để thắp sáng của dân ta nên dầu hoả của hãng này không bán chạy. Những nhà buôn dầu đã nghĩ ra chiêu “khuyến mãi” độc đáo: mua dầu hỏa được tặng đèn. Kể từ đó đèn dầu thường được gọi là “đèn Hoa Kỳ” và trở nên phổ biến tại Việt Nam.

Một kiểu đèn dầu quen thuộc trong thời kỳ bao cấp ở Hà Nội.

đèn dầu cổ
đèn dầu cổ hà nội

Do tình trạng thiếu điện mà cho đến đầu thập niên 1990, những chiếc đèn dầu cổ  vẫn giữ một vị trí quan trọng trong đời sống của người dân Hà Nội.

Ngày nay, tại một số gia đình và đền, chùa, đèn dầu vẫn còn được đặt trên bàn thờ để lấy lửa thắp hương trong các kì cúng lễ hay giỗ chạp.

Đèn dầu cổ dần bị thay thế.

Bước sang thế kỷ 20, sự phát triển của mạng lưới điện khiến những chiếc đèn dầu không còn giữ vị trí độc tôn trong việc chiếu sáng. Tuy vậy, do hoàn cảnh chiến tranh cũng như những khó khăn về kinh tế, cho đến đầu thập niên 1990, những chiếc đèn dầu vẫn giữ một vị trí rất quan trọng trong đời sống của người dân Việt Nam từ khu vực nông thôn đến thành thị.

đèn dầu cổ
mẫu đèn dầu hiện đại

Từ 2 thập niên trở lại đây, với sự hoàn thiện của mạng lưới điện cũng như sự xuất hiện của nhiều loại thiết bị chiếu sáng dự phòng, những chiếc đèn dầu dần biến mất khỏi các gia đình, đặc biệt là tại những thành phố lớn.

Ngày nay, khi trở thành “của hiếm”, những chiếc đèn dầu cổ của một thời xa vắng bỗng trở thành một món đồ cổ được nhiều nhà sưu tầm săn lùng ráo riết. Từ chỗ bị bỏ đi, giá trị của chúng tăng lên gấp bội so với thời kỳ còn thịnh hành trong đời sống…

Hầu hết các đèn hiện đại (như đèn lồng) đã được thay thế bằng nhiên liệu khí hoặc dầu khí-khi chúng an chiếu sáng một cách toàn hơn. Đèn dầu hôm nay chủ yếu được sử dụng cho trong các nghi lễ và các nghi lễ tôn giáo hoặc sử dụng làm đạo cụ trong việc đóng các bộ phim thời cổ.

đèn dầu cổ
đèn điện thay thế đèn dầu

Đèn dầu cổ được sử dụng phổ biến trong xã hội thời cổ và nó đã trở thành một nét văn hóa truyền thống. Hình ảnh một người chong đèn đọc sách là hình tượng quen thuộc trong văn hóa của Trung Quốc, Việt Nam, Nhật Bản… hay cây đèn thần của Aladin cũng là một nét tiêu biểu của văn hóa Ả rập hoặc là các lễ hội đèn Diwali của Ấn Độ, đèn còn dùng để thắp trong một số am, đền thờ hoặc thắp trong các đèn đá….

Cấu tạo đèn dầu cổ.

Đèn dầu cổ được cấu tạo khá đơn giản. Chủ yếu gồm ba bộ phận. Vật chứa và một dụng cụ để chứa nguyên liệu, thường hình tròn và nông (mỗi quốc gia, dân tộc khác nhau thì sử dụng vật chứa này khác nhau và đối với một số quốc gia thường được trang trí bài trí khá tinh xảo), tim đèn hay lèn đèn, thường là một sợi giây hoặc vải có vai trò dẫn nguyên liệu để thắp sáng và cuối cùng là nguyên liệu, thường là các loại chất lỏng, dầu hữu cơ như: dầu cá, dầu thực vật, dầu ô liu, hay các loại mỡ động vật….

đèn dầu cổ
đèn dâu cổ

Đèn dầu (đèn Hoa Kỳ) là loại đèn phát sáng do ngọn lửa đốt bằng dầu hỏa, thịnh hành trên thế giới từ giữa thế kỷ 19

Đèn gồm có một bầu đựng dầu làm bằng kim loại hay thủy tinh, sứ và một sợi bấc. Đoạn dưới sợi bấc nhúng trong dầu để dẫn dầu, đoạn trên nhô lên khỏi bầu đèn.

Khi châm lửa vào phần nhô lên của bấc, dầu ngấm trong bấc sẽ cháy và tạo ra một ngọn lửa màu vàng. Kích thước của ngọn lửa được điều khiển bằng cách chỉnh độ dài của phần bấc nhô lên qua núm vặn.

Đèn dầu cổ được nhiều người chơi đồ cổ săn lùng.

Sau một thời gian dài bị “thất sủng”, ngày nay những chiếc đèn dầu cổ trở thành “của hiếm” được nhiều nhà sưu tầm đồ cổ săn lùng ráo riết. Từ chỗ bị bỏ đi, giá trị của chúng tăng lên gấp bội ban đầu.

Những chiếc đèn dầu cổ có từ thời Pháp được chếc tác cầu kỳ và rất hiếm, giá trị có thể từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng.

đèn dầu cổ
đèn dầu trên bàn thờ

Đèn dầu cổ Trung Quốc có khả nhiều, đa dạng về kiều dáng, mẫu mã, một số chiếc có tuổi đời trên dưới 100 năm.”Khi rời khỏi Việt Nam cách đây nhiều thập niên, những người Hoa đã bán đi rất nhiều đèn dầu cổ với giá rất rẻ mạt” – nhà sưu tầm Nguyễn Ngọc Anh, trú tại số 30 phố Hàng Rươi, Hà Nội, cho biết

Vẻ ngoài của chiếc đèn dầu cổ cũng phản ánh thân phận của người chủ sở hữu. Những chiếc đèn cầu kỳ, tinh xảo chỉ dành cho các gia đình khá giả, có địa vị trong xã hội. Đèn dầu “bình dân” có kiểu dáng đơn giản, mộc mạc hơn nhiều.

Làng nghề Cát Đằng cung cấp thông tin chi tiết về bài viết
Làng Nghề Cát Đằng tìm hiểu về đèn dầu cổ một thời vang bóng
Tên bài báo
Làng Nghề Cát Đằng tìm hiểu về đèn dầu cổ một thời vang bóng
Thông tin mô tả chi tiết
Khi trở thành “của hiếm”, những chiếc đèn dầu cổ của một thời xa vắng bỗng trở thành một món đồ cổ được nhiều nhà sưu tầm săn lùng ráo riết... Những chiếc đèn dầu cổ đã theo chân các nhà truyền giáo người Pháp vào Việt Nam từ những thập niên cuối thế kỷ 19. Vào thời kỳ này, chúng vẫn là một vật dụng xa xỉ chỉ dành cho những nhà giàu có.
Nhà báo
Bản quyền nội dung
Làng nghề Cát Đằng
Logo
Hotline: 0353.247.247
Chat Facebook
Gọi điện ngay