75 lượt xem

Đồ gỗ sơn son thếp vàng – nét vàng son tinh hoa văn hóa Việt

Đồ gỗ sơn son thếp vàng – nét vàng son tinh hoa văn hóa Việt

Từ ngày 20/6 đến cuối tháng 11/2017, tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia (số 1 Tràng Tiền, Hà Nội) sẽ trưng bày, giới thiệu gần 100 tài liệu, hiện vật đồ gỗ sơn son thếp vàng trong khu trưng bày chuyên đề “Nét vàng son – Sưu tập đồ gỗ sơn son”. Đây là lần đầu tiên Bảo tàng Lịch sử quốc gia giới thiệu tới công chúng một bộ sưu tập quy mô, tương đối toàn diện về các hiện vật đồ gỗ sơn thếp vàng trong suốt chiều dài lịch sử của các triều đại phong kiến Việt Nam từ thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XX.

Đồ gỗ sơn son thếp vàng – nét vàng son tinh hoa văn hóa Việt
Đồ gỗ sơn son thếp vàng – nét vàng son tinh hoa văn hóa Việt

Theo ông Nguyễn Quốc Bình, Trưởng phòng Trưng bày, Bảo tàng Lịch sử quốc gia, để tạo không gian gần gũi, thuận tiện cho khách tham quan, trưng bày Nét vàng son – Sưu tập đồ gỗ sơn son thếp vàng được thể hiện theo dạng tổ hợp – nhóm các hiện vật liên quan trong các không gian thờ tự tôn giáo, tín ngưỡng kết hợp trưng bày theo loại hình, kiểu dáng, chức năng. Các hiện vật trưng bày theo các khu, gồm: khu trưng bày tượng thờ: Tượng Tam Thế Phật, tượng Phật A Di Đà, tượng Quan Âm, tượng Thích Ca sơ sinh, tượng tổ Bồ Đề Đạt Ma…; khu giới thiệu các hiện vật là đồ thờ như hương án, khám thờ, ngai thờ, sập thờ, bài vị, hộp đựng sắc phong, bình, lọ hoa, lỗ bộ, hoành phi câu đối… Ngoài ra, khu trưng bày cũng giới thiệu một số hình ảnh liên quan đến nghề làm đồ sơn son thếp vàng truyền thống lâu đời của một số làng nghề Việt Nam.

Với nét chạm khắc tinh xảo, sắc đỏ của sơn, ánh sáng của vàng, cùng những đề tài trang trí sinh động mang ý nghĩa tốt lành, cao quý, đồ gỗ sơn thếp được gắn với những nơi tôn nghiêm, trang trọng chốn cung đình hay nơi thờ tự và trở thành những tác phẩm nghệ thuật, những vật quý giá, linh thiêng… Đồ gỗ sơn thếp không chỉ thể hiện quan niệm nhân sinh, tư duy thẩm mỹ, bàn tay tài hoa của các thế hệ nghệ nhân tiền bối, mà còn chứa đựng nhiều giá trị lịch sử, nghệ thuật, phong tục, tập quán, tôn giáo, tín ngưỡng… Phó Giám đốc Bảo tàng Lịch sử quốc gia Nguyễn Văn Đoàn chia sẻ: “Những hiện vật được lựa chọn đưa ra trưng bày khá phong phú và đa dạng về kiểu dáng, hoa văn trang trí với kỹ thuật chế tác riêng. Tất cả đều được chọn từ bộ sưu tập đồ sơn thếp đã được Bảo tàng Lịch sử quốc gia nghiên cứu, sưu tầm, lưu giữ và bảo quản trong nhiều năm qua”.

Tìm hiểu về Sơn son

Đồ gỗ sơn son thếp vàng – nét vàng son tinh hoa văn hóa Việt
Đồ gỗ sơn son thếp vàng – nét vàng son tinh hoa văn hóa Việt

Sơn son: Sơn được sử dụng là loại sơn được chế ra từ nhựa cây sơn trên rừng (là đặc sản của nước ta). Cây sơn có ở khắp nơi trên đất nước Việt Nam, có thể là sơn tự nhiên hoặc sơn trồng để thu hoạch. Thời gian trồng cây sơn rất lâu thường kéo dài ít nhất là 3 năm từ khi gieo hạt tới lúc lấy được nhựa. Sau khi lấy nhựa sơn thì phần sơn sống này được để nguyên 3-4 tháng cho đứng sơn, sơn lắng xuống tạo ra nhiều lớp khác nhau. Mỗi lớp được sử dụng với mục đích riêng, lớp lỏng trên cùng có màu nâu được gọi là sơn mặt dầu là lớp sơn tốt nhất.

Hiện nay, tùy vào từng sản phẩm và yêu cầu của khách hàng lựa chọn sử dụng sơn ta hoặc sơn công nghiệp.

Quy trình sơn son lên đồ thờ cúng:

  • Gắn sơn
  • Sơn lót
  • Sơn phủ

Dù thếp vàng làm nổi bật cái nét riêng biệt của đồ thờ cúng có sơn son thếp vàng và loại thường gỗ mộc nhưng khâu sơn son lại đặc biệt quan trọng và phúc tạp hơn nhiều so với khâu thếp vàng. Chính vì vậy, người thợ cần có tay nghề cao, kinh nghiệm và thật cẩn thận.

Tìm hiểu về thếp vàng

hếp vàng là việc trang trí dán lớp vàng lá, vàng quỳ được dát thật mỏng lên về mặt các vật dụng bằng gỗ, đá, đồng,… để tạo màu vàng tự nhiên, có ánh kim bắt mắt và sang trọng. Nếu vàng được thếp lên lớp sơn ta thì sẽ cho ra màu sắc thay đổi theo từng độ “chín” của sơn.

Quy trình thếp vàng:

Đồ gỗ sơn son thếp vàng – nét vàng son tinh hoa văn hóa Việt
Đồ gỗ sơn son thếp vàng – nét vàng son tinh hoa văn hóa Việt
  • Hom, bó, làm vóc (nếu cần):

Dùng bột đá trộn sơn để chít các vết rạn nứt của tấm gỗ mộc. Công đoạn này nhằm bảo vệ tấm vóc không thể thấm nước, không bị mối mọt, không phụ thuộc môi trường làm gỗ co ngót.

  • Dùng sơn phủ lót ba nước, đánh nhẵn rồi sơn phủ.
  • Dát vàng quỳ, bạc quỳ lên lớp sơn phủ khi còn ướt.

Nếu dùng bạc quỳ thì phải phủ sơn ta lên bề mặt bạc quỳ. Khi sơn khô, bạc quỳ ngả màu vàng óng như vàng thật. Còn nếu dùng thếp vàng quỳ thì có thể phủ sơn gọi là thếp vàng chín hoặc không phủ sơn gọi là thếp vàng sống. Thếp vàng chín có màu đậm hơn, không đẹp như thếp vàng sống nhưng đồ vật được bền, lâu bay hơn.

Lớp thếp vàng được dát lên phần họa tiết, chạm chổ và chữ.

Để bảo quản đồ thờ sơn son thếp vàng thì người dùng sử dụng khăn khô hay cây phất trần lau thật chăm chút, nhẹ nhàng để không làm mòn thếp.

Sơn son thếp vàng là một nghề cổ được lưu truyền hàng nghìn năm trên thế giới. Rất nhiều nền văn minh đã sử dụng để trang trí cung điện, nhà thờ, nhà chùa hay hoàng cung. Ở Việt Nam đồ Sơn son thếp vàng được ứng dụng rất nhiều trong Hoàng Tộc và các Đền chùa, không gian thờ của các dòng họ, nhà thờ tổ,…

Nghề sơn son thếp vàng là tổng hợp của nhiều nghề khác nhau. Người thợ cần biết chế tác trên đá, gỗ, đồng,… cần cả kiến thức xây dựng và kiến thức mỹ thuật đảm bảo tính thẩm mỹ và phong cách của các thời kỳ lịch sử.

Sơn son thếp vàng được sử dụng cho:

Đồ gỗ sơn son thếp vàng – nét vàng son tinh hoa văn hóa Việt
Đồ gỗ sơn son thếp vàng – nét vàng son tinh hoa văn hóa Việt
  • Bàn thờ tổ, thờ gia tiên, các mẫu ô xa – chấp tải
  • Bức hoành phi câu đối hay cuốn thư
  • Cửa võng – chiều châu
  • Ngai – khảm – kiệu
  • Tượng phật – tượng mẫu – tượng mỹ nghệ

Hiện nay, đồ gỗ sơn thếp còn lưu giữ tại nhiều ngôi chùa của Việt Nam. Điều đáng nói là khi có kinh phí trùng tu, sửa chữa, nhiều chùa đã tu sửa lại đồ gỗ, nhưng cách tu sửa không khoa học dẫn đến việc làm mai một các giá trị vật chất, lịch sử của các hiện vật. Bên cạnh đó, nhiều làng nghề truyền thống hiện cũng đã bỏ qua một số bước trong quá trình sản xuất đồ sơn thếp so với cách chế tác truyền thống khiến sản phẩm hiện đại có nhiều điểm khác xưa. Do đó, bên cạnh mục tiêu trưng bày những nét đặc sắc, độc đáo của đồ gỗ sơn thếp, Bảo tàng Lịch sử quốc gia cũng mong muốn giới thiệu nhằm tôn vinh nghề thủ công truyền thống. Các hiện vật tham gia trưng bày đều là những hiện vật gốc, có giá trị thẩm mỹ cao. Mỗi hiện vật là một câu chuyện chứa những dấu tích vàng son một thuở, mang những thông điệp gửi gắm đến người xem về sức sống mãnh liệt của một nghề truyền thống của cha ông. Qua trưng bày, công chúng có thể hiểu thêm về đồ sơn thếp – nét tinh hoa văn hóa dân tộc, từ đó nâng cao ý thức trong việc bảo tồn, phát huy những giá trị lịch sử, văn hóa, nghệ thuật

Làng nghề Cát Đằng cung cấp thông tin chi tiết về bài viết
Đồ gỗ sơn son thếp vàng – nét vàng son tinh hoa văn hóa Việt
Tên bài báo
Đồ gỗ sơn son thếp vàng – nét vàng son tinh hoa văn hóa Việt
Thông tin mô tả chi tiết
Từ ngày 20/6 đến cuối tháng 11/2017, tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia (số 1 Tràng Tiền, Hà Nội) sẽ trưng bày, giới thiệu gần 100 tài liệu, hiện vật đồ gỗ sơn son thếp vàng trong khu trưng bày chuyên đề “Nét vàng son - Sưu tập đồ gỗ sơn son”. Đây là lần đầu tiên Bảo tàng Lịch sử quốc gia giới thiệu tới công chúng một bộ sưu tập quy mô, tương đối toàn diện về các hiện vật đồ gỗ sơn thếp vàng trong suốt chiều dài lịch sử của các triều đại phong kiến Việt Nam từ thế kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XX.
Nhà báo
Bản quyền nội dung
Làng nghề Cát Đằng
Logo
Hotline: 0353.247.247
Chat Facebook
Gọi điện ngay